Wat is vervreemding?
Pagina 96: "de toe-eigening van het object verschijnt zozeer als vervreemding dat hoe meer objecten de arbeider produceert, hoe minder hij er kan bezitten, en hoe sterker hij gebukt gaat onder de heerschappij van zijn product, van het kapitaal."
Vervreemding is het proces waarbij de arbeider steeds sterker gebukt gaat onder de heerschappij van zijn gemaakte product, van het kapitaal. Hoe meer de arbeider produceert, hoe minder producten hij kan bezitten, en hoe 'meer' hij vervreemdt raakt.
-------------------------------------------------------
Vervreemding treedt dus op wanneer het product van arbeid niet eigen is (economische zin).
Arbeidskracht wordt in het kapitalisme verkocht als een waar.
Het product wordt vervolgens 'onteigend' door de kapitaalbezitter -> de meerwaarde wordt door deze kapitaalbezitter als winst geïncasseerd of herinvesteert.
| Term | Definition |
|---|---|
Wat is vervreemding? | Pagina 96: "de toe-eigening van het object verschijnt zozeer als vervreemding dat hoe meer objecten de arbeider produceert, hoe minder hij er kan bezitten, en hoe sterker hij gebukt gaat onder de heerschappij van zijn product, van het kapitaal."
Vervreemding is het proces waarbij de arbeider steeds sterker gebukt gaat onder de heerschappij van zijn gemaakte product, van het kapitaal. Hoe meer de arbeider produceert, hoe minder producten hij kan bezitten, en hoe 'meer' hij vervreemdt raakt.
-------------------------------------------------------
Vervreemding treedt dus op wanneer het product van arbeid niet eigen is (economische zin).
Arbeidskracht wordt in het kapitalisme verkocht als een waar.
Het product wordt vervolgens 'onteigend' door de kapitaalbezitter -> de meerwaarde wordt door deze kapitaalbezitter als winst geïncasseerd of herinvesteert. |
Volgens Marx is vervreemding een kenmerkend gevolg van.. | het kapitalisme. |
Deze aanname..
("hoe meer objecten de arbeider produceert, hoe sterker hij gebukt gaat onder heerschappij van zijn product, van het kapitaal..")
..volgt uit de bepaling dat ----> de arbeider zich tot het product van zijn arbeid verhoudt, als tot een vreemd object.
Leg dit verder uit. | Op grond van deze aanname is het duidelijk dat hoe meer de arbeider zich afslooft, hoe machtiger de vreemde, objectieve wereld wordt, die hij tegenover zich creëert, en hoe armer hij zelf wordt, en hoe minder hij nog bezit.
Dus:
Hoe meer de arbeider produceert, hoe vervreemder hij raakt. Hoe meer arbeiders vervreemder raken, hoe machtiger de vreemde wereld wordt, en hoe armer de arbeiders worden. |
In de filosofische conceptualisatie van vervreemding staan meestal 3 elementen centraal: | 1) een subject (individu of groep);
2) datgene waarvan we vervreemd zijn;
3) een gebroken of verstoorde relatie tussen de vorige twee elementen. |
Er zijn drie 'voorwaarden' die aanwezig moeten zijn als er sprake is van het proces van vervreemding. Leg deze voorwaarden uit aan de hand van een voorbeeldzin waarin je uitlegt waaraan jij vervreemd bent. | ik (1. subject)
ben vervreemd (2. gebroken of verstoorde relatie)
van mijn familie (3. datgene waarvan we vervreemd zijn). |
Vervreemding van de zelf en/of van de wereld zijn volgens Marx en Hegel verbonden.
Bijvoorbeeld: individuen die vervreemd zijn van de samenleving [wereld] kunnen zichzelf niet ontplooien [zelf].
Wat zijn de belangrijke elementen van vervreemding van het collectieve *zelf*? | - Machteloosheid (vervreemding van (collectieve) zelfbeschikking), je hebt geen macht meer over je arbeid/productie en je vrije tijd wordt ingenomen tot op het punt dat jouw tijdsindeling volledig wordt bepaalt door de vreemde wereld.
- Gebrek aan zelfontplooiing (vervreemding van het eigen potentieel), je ontwikkelt je eigen vaardigheden niet meer, maar je bent gericht op het produceren van X wat maar één of weinig kwaliteiten kost die niet verder ontwikkelt worden.
- Onechtheid (vervreemding van het echte zelf of echte culturele identiteit), je hebt een verbroken verbinding, *disconnection*, met je identiteit, met jezelf. |
Vervreemding van de zelf en/of van de wereld zijn volgens Marx en Hegel verbonden. Bijvoorbeeld: individuen die vervreemd zijn van de samenleving [wereld] kunnen zichzelf niet ontplooien [zelf].
Wat is het hoofdelement van vervreemding van de *wereld*? | - Gescheiden leven van de natuurlijke of sociale wereld (die daarom als onwerkelijk of betekenisloos verschijnt). Je leven is ingericht naar de vreemde wereld die volledig draait om jouw mogelijkheid tot arbeid en productie.
-> Marx zegt hierover ook dat de moderne mens de vervreemding is van de natuur. |
Wat is subjectieve vervreemding? | Je vervreemd *voelen*.
Een ervaring van disoriëntatie, ongemak, betekenisloosheid; je 'niet thuis voelen' in je eigen vel of de wereld.
Bijvoorbeeld:
de 'plattelandmens' voelt zich vervreemd in de stad, de democratische politiek laat sommige burgers onverschillig, een ambtenaar ervaart de taken als zinloos. |
Wat is objectieve vervreemding? | Vervreemd *zijn*.
Dit staat (mogelijk!) los van de subjectieve ervaring.
- Dit kan 'vastgesteld' worden door een extern observator -> "Herbert Marcuse claimt dat de eendimensionele mens vervreemd is van de eigen vermogens [objectief], maar dit niet zo aanvoelt [subjectief]."  |
De vervreemdingsproblematiek; vervreemding is vaak gehanteerd als kritisch en evaluatief concept.
De verbroken relatie tussen subject en object wordt dan vaak als problematisch gezien.
Dit oordeel steunt vaak op de notie van de menselijke natuur.
Leg uit dat de verbroken relatie tussen object/subject een oorzaak heeft in hoe het strijdig is met het mensbeeld van Marx. | De verbroken relatie is dan problematisch omdat het ingaat tegen de menselijke natuur.
Volgens Marx is de mens in essentie een arbeidend wezen; al arbeidend vormt de mens de wereld én ontplooit hij zichzelf.
-> 'Ik maak een meubel uit een stuk hout, ontwikkel zo mijn vaardigheden en
tegelijkertijd vormt het meubel een bewijs van mijn creativiteit en vaardigheden.'
De arbeidende mens is een sociaal wezen. We vormen de wereld *niet alleen*, maar *voor en met anderen*. |
Leg het eigendomsstelsel van het kapitalisme uit aan de hand van productiemiddelen & bezit. | Productiemiddelen zijn het privébezit van de kapitalist. Denk aan machines en technologieën, IP, grond en gebouwen, etc. |
Tussen wie is de klassenscheiding in de kapitalisme? Beschrijf wie tot welke klasse behoort. | De klassenscheiding zit tussen eigenaars en bezitloze arbeiders. |
Leg het begrip kapitaalsaccumulatie uit. | Het centrale economische principe is niet nut (gebruikswaarde),
.. maar het vermeerderen van kapitaal (ruilwaarde).
Denk aan hoe kapitalisten winst moeten maken om te overleven. Dit is hun centrale doel.
Kapitaal wordt geaccumuleerd, vermeerderd, en dit heeft voor eigenaars ('hoge' klasse) meer waarde dan het *nut* van producten/bezittelijk kapitaal. |
Leg het begrip marktafhankelijkheid uit. Hoe zijn sommige mensen afhankelijk van de markteconomie? En welke mensen zijn dit? | Er bestaat een grote groep mensen (proletariaat) die enkel hun vermogen om te arbeiden bezitten.
Deze mensen zijn door de kapitalistische samenleving, genoodzaakt om hun arbeidskracht en tijd te verkopen (commodificatie) om te kunnen overleven (i.e., consumptiegoederen kopen). |
Vervreemding van het product | Interpretatie A.
De arbeider verliest de controle over het product; het product wordt immers onmiddellijk eigendom van de kapitalist en als koopwaar verkocht.
Waarom is dit problematisch? | 95: "..het object dat de arbeid produceert, zijn product, hem als een vreemd wezen, als een van de producent of afhankelijke macht tegemoet treedt."
De arbeider verliest de controle over het product. Het product wordt dan een concreet bewijs van ons kunnen; objectificatie. -> "Middels arbeid aanschouwt de mens zichzelf in een wereld die hij zelf heeft geschapen." (103.) Maar in kapitalisme: dit product = enkel koopwaar voor de markt. De arbeider verliest dus voeling met het product. |
Vervreemding van het product | Interpretatie B.
De arbeiders produceren niet enkel koopwaren, maar reproduceren ook een bepaald economisch model -> de kapitalistische markteconomie.
Waarom is dit problematisch? | 95: "..het object dat de arbeid produceert, zijn product, hem als een vreemd wezen, als een van de producent of afhankelijke macht tegemoet treedt."
"Hoe meer objecten de arbeider produceert, hoe sterker hij gebukt gaat onder de heerschappij van zijn product, van het kapitaal." (96.)
Dit economische model overheerst hen; "we moeten X aantal werknemers ontslaan om winstgevend te blijven."
Dit economische model = product van individuele + collectieve praktijken die:
1: wij niet onder controle lijken te hebben
2: ons overheerst -> 'warenfetisjisme'. |
Leg uit wat 'vervreemding van de activiteit' inhoudt. | "Maar die vervreemding toont zich niet alleen in het resultaat, maar ook in de act van het produceren, binnen de producerende activiteit zelf." (98.)
- Een gebrek aan zelfsturing (autonomie).
-> Arbeiders verkopen hun tijd. Deze tijd is dan veranderd in hun werkdag.
Tijdens deze verkochte tijd, zijn ze onderworpen aan autoriteit/controle/wensen van het bedrijf.
Denk aan Amazon werknemers die in flessen moeten plassen. |
Waardoor wordt de vervreemding van de activiteit versterkt? | Moderne arbeidsdeling.
Arbeider voert repetitieve taken uit die weinig initiatief of eigen inbreng vragen. Bijvoorbeeld: werknemer mag enkel pakketjes A-B brengen volgens procedure. |
Leg uit wat 'vervreemding van het soortleven(/soortwezen)' inhoudt. | "De vervreemde arbeid vervreemdt de mens van zijn eigen lijf, net als van de natuur buiten hem, en van zijn geestelijke wezen, zijn menselijke wezen." (103.)
Volgens Marx is de vrije en creatieve arbeid de essentie van het menselijke wezen. In loonarbeid raken we gescheiden van deze essentie.
-> We vervullen dus ons wezen en doel als mens niet + zijn objectief vervreemd. Zelfs als we tevreden zouden zijn met onvrije/repetitieve arbeid. |
Wat is het soortleven? | Het productieve leven. (101.)
-> Het dier produceert slechts onder heerschappij van lichamelijke behoefte. De mens produceert (ook) daarbuiten. |
Leg uit wat het begrip 'vervreemding van anderen' inhoudt. | "Een onmiddellijk gevolg van de vervreemding van de mens van het product van zijn arbeid, van zijn levensactiviteiten van zijn soortwezen, is de vervreemding van de mens van de mens." (103.)
Loonarbeid leidt tot atomisering; competitie; miskenning tussen mensen. (collega's strijden onderling goede positie/klanten behandelen werknemers als middel voor hun doelen/miskenning van de handelarbeid.
Dit botst met onze sociale natuur: weerhoudt ons van wereld als product van onze collectieve arbeid te zien. |
Kapitalistische arbeid en onvrijheid | Wat is de relatie tussen vervreemding en onvrijheid? | De arbeider = ondergeschikt aan controle van een ander;
Heeft geen grip op eigen arbeidskracht/talenten. Is onderworpen aan wetten kapitalistische economie. |
Wat vormen de vier vormen van vervreemding (van product, van de activiteit, van soortleven/soortwezen, van ander) bij elkaar? | Een toestand van onvrijheid. |
Onvervreemde arbeid | 1 Ontwikkeling talenten en capaciteiten
2 Autonoom
3 Sociale wezens (natuur) -> werk = vervullend als het andermans noden vervult of erkend wordt op die manier. |
Een spanning van vervreemding en arbeid: | Weinig vormen arbeid die alle criteria voldoen.
Veel sociaal nuttige arbeid -> weinig ruimte autonomie
Vervullend werk -> dat nauwelijks aan maatsch. noden toekomt  |