Vanaf ongeveer 300 v.C. waren er nieuwe filosofische scholen en richtingen: het epicurisme, het stoïcisme, en het pyrrhonisme (sceptici).

..het epicurisme, het stoïcisme, en het pyrrhonisme (sceptici).

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van deze hellenistische scholen?

- Dogmatisch (fundamenteel onbetwistbaar) - Sektarisch (je hoort er volledig bij, hoorde bij je identiteit) - Egalitair (gelijkheid) + de persoonlijke ethiek was het doel van deze filosofische stromingen. Levensfilosofie: streven naar ataraxia (gemoedsrust).

Welke twee filosofen zijn de grondleggers van het epicurisme?

Epicurus - 341-270 v.C. Lucretius - 99-55 v.C.

Canonica - epicuristische kenleer - wat houdt het in?

Alle waarnemingen zijn waar, maar uitspraken over de werkelijkheid kunnen waar of onwaar zijn.

Wat zijn de epicuristische waarheidscriteria?

zintuigelijke waarneming; beeldvormende activiteit van verstand; natuurlijk algemeen begrip (prolepsis); genot en pijn (pathê).

Zintuigen worden geprikkeld zoals ze worden; alle onwaarheid zit in de interpretatie van deze prikkels, het input wordt verkeerd geïnterpreteerd. Bij twijfel, probeer de waarheidscriteria te volgen, en:

probeer te onthouden dat het draait om wat van buiten naar binnen komt bij de criteria. Het doel is onaangetaste waarneming.

Hoe denken de epicuristen over dromen?

Dromen en fantasie lijkt zo veel op visuele waarneming, dat de enige verklaring is dat er ook iets vergelijkbaars met visuele waarneming gebeurt.

"Beelden kunnen lang in de lucht blijven hangen." Leg deze uitspraak van de epicuristen over dromen uit.

Als je bijvoorbeeld over een overleden persoon droomt, komt dat door de beelden van deze persoon die nog in de lucht zijn blijven hangen. Dit betekent niet dat ze nog leven.

Twee termen van (waar) waarneembare verschijnselen, en twee termen van (onwaar) waarneembare verschijnselen:

De basisprincipes van de fysica:

1) alles bestaat uit atomen en lege ruimte. Atomen en lege ruimte zijn oneindig. (Oneindig veel werelden.) 2) Atomen hebben vorm, grootte, en gewicht. Andere eigenschappen zoals kleur, smaak, geur, zijn secundair. 3) Beweging van de atomen: vrije val, botsing -> samengestelde lichamen, zwenking -> vrije wil (niet van Democritus).

Waarneming door middel van de vijf zintuigen:

Visuele waarneming door eidôla, flinterdunne membranen die de uiterlijke vorm van het object bewaren. Beeldvormende activiteit van het verstand; dromen, herinneringen, gedachten. Analoog aan visuele waarneming. Door herhaalde waarneming ontstaat prolêpsis. (Natuurlijk algemeen begrip.)

Fysica: Goden & de ziel.

Goden bestaan, omdat we erover dromen, maar we kunnen ze niet zien. Onsterfelijk: zouden ze moeten zijn, maar omdat ze uit atomen bestaan zouden ze dat ook juist niet kunnen zijn. Volmaakt gelukkig. Wat hiermee strijdig is, is bijverzinsel. De ziel is materieel, dus onderhevig aan ontstaan en vergaan

Epicurus vindt het absurd dat mensen geloven dat de ziel eeuwig zou zijn. Leg uit waarom.

Epicurus' wereldbeeld bestaat uit atomen en lege ruimte, dus de ziel ook. Deze dingen vergaan, dus de ziel ook.

De atomen zelf zijn onvergankelijk. Afbreken kan tot de atomen, en verder niet. Wat betekent dit in verband met mensen?

Atomen die nu iemand vormen kunnen later nog iemand anders samen vormen.

Overige theorieën | astronomie & meteorologie

Altijd fysische oorzaken, maar we weten niet altijd welke. Meervoudige verklaring.

Overige theorieën | ontstaan van de kosmos

Toevallige samenklontering van atomen -> survival of the fittest

Overige theorieën | ontstaan van het leven

Survival of the fittest, maar in verband met welke dieren nog leven en welke door hun foutief-heid zijn uitgestorven.

Overige theorieën | ontstaan menselijke samenleving en beschaving

Samenleving is een verzameling afspraken tussen mensen. Geen goddelijke wetgever of iets in die richting.

Wij moeten volgens Epicurus streven naar geluk; het is het einddoel van het menselijk handelen.

.

Wat moeten we wel geloven met betrekking tot de goden?

We moeten aannemen dat godheid een onvergankelijk/gelukkig levend wezen is. Denk alles over hem wat zijn onsterfelijk bekroonde geluk onaangetast laat.

Wat moeten we niet geloven met betrekking tot de goden?

Dicht hen nooit iets toe dat niet passend is bij de onsterfelijkheid/dat niet eigen is aan zijn gelukzaligheid. Mensen zien met hun eigen deugden graag wezens die soortgelijk zijn, en beschouwen zij alles wat anders is als vreemd. Daardoor, en door het aan de goden toedichten wat de massa denkt, ontstaan er veel onjuiste veronderstellingen over de goden. Mensen zijn geneigd om overal de goden bij te halen. Alle goede dingen danken wij aan de goden, en slechte dingen komen ook door de goden. Epicurus vindt dit schadelijke gedachten, omdat het met slechte dingen ons bang maakt en ons leven verpest.

Waarom is het ook schadelijk om goede dingen te danken aan de goden?

Ook het goede is schadelijk, omdat verantwoordelijk voor ons leven dan bij de goden neer wordt gelegd, en dat is onzin, want de goden doen helemaal niks voor ons. Je geeft de verantwoordelijkheid voor je leven uit handen, en de enige die kan zorgen dat je leven goed en waardevol is, ben jij zelf. Als je wacht tot een god je leven goed gaat maken ben je je tijd aan het verspillen. Ze doen niets goeds voor ons en niets slechts tegen ons. We kunnen ze dus best wel negeren. Als we nadenken over goden zijn, zien we hoe we zelf willen zijn.

Hoe moeten wij ons opstellen met betrekking tot leven en dood?

"Er is immers niets angstaanjagends in het leven voor wie goed heeft begrepen dat het niet angstaanjagend is om niet te leven." "Wat geen last bezorgt als het aanwezig is, kan ons slechts ongegronde zorgen baren wanneer het nog in de toekomst ligt." "Het meest huiveringwekkende van alle kwaden, de dood, is dan ook niet iets dat ons betreft, want wanneer wij er zijn, is de dood er niet, en wanneer de dood er is, zijn wij er niet. De dood, kortom, is iets dat noch de levenden noch de gestorvenen betreft. Op de eersten heeft hij geen betrekking, en de laatsten zijn er zelf niet meer." - Epicurus ziet hierbij wel *rouw* over het hoofd als iets wat bij de dood hoort.

Hoe moeten we denken over de toekomst?

"Wij dienen ons in te prenten, dat de toekomst niet geheel in onze macht ligt noch geheel buiten onze macht. Dan zullen wij er niet absoluut op rekenen als op iets dat zeker het geval zal zijn, maar er ook de hoop niet op verliezen als ware het iets dat zeker niet het geval zal zijn."

Aan welke maatstaf moeten wij afmeten wat goed is en wat niet?

Aan de hand van genot en pijn. Je bent gelukkig als je genot ervaart -> hedonisme, maar bij epicurisme is het wel een gematigd hedonisme. Geen 'Dorian Gray' hedonisme.

Wat is ataraxia/gemoedsrust?

Ataraxia = onverstoorbaarheid, gemoedsrust. Het is de allerhoogste vorm van genot, een staat waarin wij niet meer gekweld worden door al onze verlangens. Genot en pijn vullen elkaar helemaal aan, het hoogste genot is geen pijn hebben. Geen enkel ongemak ervaren is het hoogste goed. We moeten niet opzoek naar piek ervaringen, maar naar een evenwichtige toestand waarin we niet gekweld worden door prikkels.

Wat is de 'ideale staat' van genot?

Een heel simpel genot waarin wij nergens meer behoefte aan hebben is de ideale staat.

Welke vooroordelen bestonden er tegen Epicurus en zijn filosofie?

"Wanneer wij dus zeggen dat genot ons levensdoel is, heb ben wij het niet over de genietingen van losbandige lieden of over genieten door het actief gebruik van dit of dat - zoals sommige onwetenden denken die het niet met ons eens zijn of aan onze leer een negatieve uitleg geven - maar wij doelen op een toestand, waarin het lichaam geen pijn heeft en de ziel niet verontrust wordt."

Hoe staat Epicurus tegenover luxe?

"Het gelukkige leven komt niet tot stand door drinkgelagen en onafgebroken feesten, noch door het genieten van jongens en vrouwen, of het eten van vissen of wat een rijk voorziene tafel nog anders biedt, maar door nuchter denken, dat niet alleen de gronden onderzoekt van elk kiezen en vermijden, maar ook de denkbeelden uitbant op basis waarvan de grootst mogelijke onrust zich van onze geest meester maakt."

Is filosofie voor Epicurus een doel of een middel? Hoe verhoudt het aangename leven zich tot de deugden?

"Daarom is praktisch verstand zelfs waardevoller dan de filosofie. Uit dit verstand vloeien de andere deugden van nature voort, en het leert ons dat het niet mogelijk is om aangenaam te leven zonder verstandig, goed en rechtvaardig te leven, en evenmin om verstandig en goed en rechtvaardig te leven zonder aangenaam te leven. De deugden horen immers van nature bij het aangename leven en het aangename leven is met de deugden onlosmakelijk verbonden." Wanneer je je laat leiden door je praktisch verstand, gaat het al goed met je ziel, en heb je de filosofie niet nodig.

Noodzaak & toeval:

"Hij lacht om het noodlot dat door sommigen als meester ten tonele wordt gevoerd; hij houdt het er liever op dat sommige dingen noodzakelijkerwijze gebeuren, terwijl andere toevallig gebeuren en weer andere in onze macht liggen. Hij ziet immers dat wat noodzakelijk is niet afgewend kan worden, en dat het toeval onberekenbaar is, terwijl wat in onze macht ligt niet aan iets anders onderhorig is. Het is dan ook dit laatste dat van nature onderwerp is van blaam of het tegendeel, lof."

Wat vindt Epicurus van een situatie waar je volgens de maatstaf handelt, en het toch niet goed uitpakt?

Als je probeert volgens de maatstaf te handelen, en dat pakt niet goed uit, leer je tenminste nog iets van wat er is gebeurt voor de toekomst om beter volgens die maatstaf te handelen.