Vervuiling

Materiaal dat zich op een plaats bevindt waar het niet hoort.

Reiniging

Het verwijderen van een materiaal dat zich op de verkeerde plaats bevindt, terwijl het materiaal dat zich op de juiste plaats bevindt, wordt geconserveerd.

Doelen van reinigen

• conserverend / stabiliserend: het object in zijn huidige toestand vrijwaren, voorkomen dat de vervuiling een bron vormt van verder verval • esthetisch: de leesbaarheid verhogen • voorbereidend: als eerste stap voor een verdere behandeling (vb. lichte oppervlaktereiniging voor fixatie van verflagen

Benchmarking

Gestructureerd en objectief vergelijken van behandelingsopties op basis van vooraf bepaalde criteria en normen.

Doel benchmarking

Subjectieve observaties omzetten in objectieve, meetbare evaluaties.

Beoordelingscriteria

Vooraf vastgelegde parameters waarop behandelingen worden beoordeeld.

Doeltreffendheid als beoordelingscriteria

Mate waarin vervuiling succesvol en egaal wordt verwijderd.

Schadeniveau als beoordelingscriteria

Mate van glansverlies, glanstoename, vezelbeschadiging of kleurverandering.

Residu als beoordelingscriteria

Achterblijvende gom-, borstel- of gelresten na reiniging.

Gebruiksgemak als beoordelingscriteria

Hoe eenvoudig en controleerbaar een reinigingsmethode is.

Doel reiniging – conserverend

Vervuiling verwijderen om verder verval te voorkomen.

Doel reiniging – esthetisch

Leesbaarheid en zichtbaarheid verbeteren.

Doel reiniging – voorbereidend

Object klaarmaken voor verdere behandeling.

Adhesie

Aantrekking tussen verschillende moleculen.

Cohesie

Aantrekking tussen gelijke moleculen.

Chemisch verbonden vervuiling

Vervuiling hecht via secundaire bindingen aan het object.

Mechanisch verbonden vervuiling

Vervuiling zit fysiek vast, risico bij poreuze objecten.

Mechanische reiniging

Droge reiniging waarbij kracht de adhesie tussen vuil en object verbreekt.

Fysische reiniging

Natte reiniging waarbij vuil oplost of verweekt zonder chemische verandering.

Chemische reiniging

Natte reiniging waarbij chemische reacties de vervuiling veranderen.

Voorbeelden mechanische reiniging

Gommen, borstelen, schuren, microstralen, polijsten.

Voorbeelden fysische reiniging

Water, solventen, detergenten, stoom, laser.

Voorbeelden chemische reiniging

Zuren, basen, enzymen, complexvormers, bleekmiddelen.

Risico mechanische reiniging

Te veel kracht kan object beschadigen, vooral bij poreuze materialen.

Identificatie vervuiling

Visueel, oplostesten, microscopie, UV/IR, FTIR, XRF, SEM-EDX.

Ontstoffen – definitie

Verwijderen van los stof met lucht, borstels of stofzuiger.

Stof (dust)

Droge partikels die makkelijk te verwijderen zijn.

Vuil (grime)

Kleverige of geïncrusteerde laag, moeilijker te verwijderen.

Reinigen met lucht

Blaasbalg of perslucht, van midden naar randen.

Canned air – risico

Kan chemicaliën of vocht verspreiden, luchtstroom niet regelbaar.

Museumstofzuiger – voordeel

HEPA-filter, regelbare zuigkracht, stof wordt veilig afgevoerd.

Museumstofzuiger – nadeel

Zuigkracht afhankelijk van fabrikant, risico bij metalen objecten.

Harde borstels

Voor harde materialen, haren van nylon, messing, koper of staal.

Zachte borstels

Voor delicate oppervlakken, haren van eekhoorn of geit.

Borstelhygiëne

Borstels niet mengen per taak, reinigen met neutrale zeep.

Microvezeldoek – droog

Statische werking, trekt stof aan.

Microvezeldoek – vochtig

Met water zonder zeep, voor glas, metaal, hout.

Microvezeldoek – nat

Gebruiken als spons, enkel met water.

Preserve-It doek

Tyvek + nylon, magnetisch effect, herbruikbaar en oplosmiddelbestendig.

Lascaux 303 HV

Kleverige lijm gebruikt als stofverwijderaar op textiel via rollende beweging.

Gommen – werking

Kleverigheid pikt losse partikels op, abrasie verwijdert vuil.

PVC-gommen

■ Polyvinylchloride-gommen bevatten pvc, ftalaatweekmakers en calciumcarbonaat. ■ Chemische interactie/residu/veroudering PVC-gemaakte materialen produceren waterstofchloride bij veroudering (HCl) (zoutzuur in waterige oplossing). Maar ze bevatten voldoende calciumcarbonaat om het zuur te neutraliseren. ■ PVC-gommenbevatten geen zwavel. ■ PVC gommen laten minder chloor achter dan rubbergommen. De Cl-moleculen zitten sterk vervat in PVC moleculen en zullen niet makkelijk lossen. ■ Laten weinig residu achter op papier

Factice-gommen

■ Plantaardige olie, castor olie wordt gevulcaniseerd d.w.z. gecrosslinkt met zwavelverbindingen. Dit zorgt voor een donker, elastisch product. Er worden anti- oxidanten en verouderingsremmers aan toegevoegd. ■ Chemische interactie/residu/veroudering Bij veroudering kunnen de gommen verharden (opletten voor abrasie!) ■ Bevatten chloor en zwavel. Chloor kan geëxtraheerd worden uit de gom in een waterige oplossing. Niet te gebruiken op objecten die gevoelig zijn voor zwavel (vb. foto’s) en chloor.

Rubbergommen

■ Combinatie van rubber, drogende oliën, abrasieven en zwavel. Het mengsel wordt gevulcaniseerd. ■ Bestaat in verschillende vormen, ■ Chemische interactie/residu/veroudering Bij degradatie gebeurt er cross-linking (zelfs bij kamertemperatuur) waardoor verharding ontstaat (abrasie!). Er worden geen schadelijke bijproducten gevormd.

Akapads

Synthetische latexgommen, zelfreinigend, geen residu, verschillende hardheden.

Akawipes

Gompoeder op basis van gecrosslinkte plantaardige olie gecombineerd met additieven, geschikt voor roet en droge reinigen.

Akablast

Poeder voor hogedruk- of straalapparatuur op steen, hout en metaal.

Smoke sponge

Gevulcaniseerd rubber, verwijdert roet en droog vuil zonder residu.

Make-up spons

PU-spons, moet op voorhand worden gewassen om witmakers of andere additieven te verwijderen, laten geen ongewenste residuen achter, in het bijzonder wanneer ze nat worden gebruikt

Gomcomponenten

Abrasieven, zwavel, CaCO₃, HCl-reacties, weekmakers, drogende oliën.

Gomeigenschappen

Stijfheid, kleverigheid en verbrokkeling bepalen efficiëntie en risico.