Wanneer ben je onvrij, volgens I.B.?

Als anderen je weerhouden van het doen van wat je anders wel zou doen, ben je tot in die mate onvrij.

Negatieve vrijheid | wat is het?

“I am normally said to be free to the degree to which no human being interferes with my activity.” (156.) Politieke vrijheid als de afwezigheid van interferentie en het ontbreken van bewuste en menselijke inmenging met, of belemmering van, iemands handelen. Denk aan iemand die door anderen wordt opgesloten en in een gevangenis zijn vrijheid verliest. Menselijk/bewust belangrijk om specifiek te zeggen omdat het niet gaat over natuurlijke interferentie, omdat dat (op de bedoelde manier) willekeurig gebeurt, zoals het omvallen van een boom door het weer, of niet naar buiten kunnen omdat je de griep hebt gekregen, maar het gaat om mensen die jouw specifiek belemmeren. Negatieve vrijheid -> vrijheid is simpelweg datgene kunnen doen wat je wilt doen (zonder onderscheid).

Negatieve vrijheid | ruimte voor negatieve vrijheid

“Political liberty in this sense is simply the area within which a man can act unobstructed by others.” (156.) Ruimte voor negatieve vrijheid; belang van onschendbare ruimte voor persoonlijke negatieve vrijheid, zeker in de liberale traditie. Dit vraagt om een duidelijke grens tussen private ruimte en het domein van de staat. Bijvoorbeeld: burgers zijn vrijer in de mate dat ze met rust worden gelaten door de staat. Pas op! Betekent niet dat elke inperking van vrijheid onverdedigbaar is. Het inperken van negatieve vrijheid is verdedigbaar om de schending van andermans vrijheden te voorkomen. Voorbeeld: het schadebeginsel van Mill.

Wat maakt negatieve vrijheid negatief?

“The defence of liberty consists in the ‘negative’ goal of warding off interference.” (158.) In dit begrip van de vrijheid is alleen de afwezigheid van interferentie belangrijk. Wat de individu met de vrijheid doet is niet belangrijk.

Positieve vrijheid

“The ‘positive’ sense of the word ‘liberty’ derives from the wish on the part of the individual to be his own master.” (160.) Wat maakt deze vrijheid positief? Rationele zelfcontrole en zelfontplooiing moeten aanwezig zijn. Bijvoorbeeld: de verslaafde die ongehinderd drugs kan kopen is negatief vrij, maar bezit geen positieve vrijheid. “[Positive freedom] requires that we discriminate among motivations.” (Charles Taylor, 215.) Vrijheid vraagt dat we onderscheid maken tussen rationele/morele drijfveren, en ondoordachte/immorele drijfveren. Bijvoorbeeld: de student wil regelmatig en geconcentreerd studeren [rationeel], niet op de smartphone blijven scrollen [ondoordacht].

Positieve vrijheid | Uitoefeningsbegrip

Positieve vrijheid is een ‘uitoefeningsbegrip’. Het vereist dat we daadwerkelijk controle uitoefenen over ons leven.

Negatieve vrijheid | gelegenheidsconcept

Negatieve vrijheid als ‘gelegenheidsconcept’; vereist enkel dat we iets kunnen doen, ongeacht of we het daadwerkelijk doen. Als je niet belemmerd wordt, ben je vrij, ook als je niets met die vrijheid doet.

ideale & daadwerkelijke/empirische zelf

“[...] a self which dominates [and] something in them which is brought to heel.”(161.) De verdeelde zelf: a) het ‘ideale zelf’: rationeel, moreel, ontwikkeld. b) het ‘daadwerkelijke’ of ‘empirische zelf’: irrationeel, impulsief, ongecontroleerd. Positieve vrijheid eist dat zelf A discipline/controle uitoefent over zelf B. Ik doe wat moreel is, ook al heb ik een impuls iets immoreels te doen.

Tegen positieve vrijheid | collectieve vrijheid

“[...] the [ideal] self may be conceived as something wider than the individual [.] This entity is then identified as being the ‘true’ self which, by imposing its collective [...] single will upon its recalcitrant ‘members’ achieves its own, and, therefore, their, ‘higher’ freedom.” (161.) Collectieve vrijheid -> sommige theorieën gaan uit van een collectief idee van positieve vrijheid. De algemene wil van het volk; rationele staat; soevereine natie; het soortwezen; etc. Dit collectief is dan je ‘ideale zelf’ en dus de standaard voor wat het individu moet bereiken om vrij te worden. Idee dat het ideale zelf er voor alle rationele mensen uitziet, en vraagt om de verzaking van de eigen individuele wensen of belangen. (Marx & Rousseau: onvervreemde arbeid is noodzakelijk voor de zelfontwikkeling van alle mensen (Marx) + als mijn individuele wensen tegen die van het soevereine volk ingaan, dan moet ik ze aanpassen (Rousseau).

Van positieve vrijheid naar autoritarisme, in 5 stappen:

“Once I take this view [of positive liberty], I am in a position to ignore the actual wishes of men or societies, to bully, oppress, torture them in the name, and on behalf, of their ‘real’ selves, in the secure knowledge that whatever is the true goal of man [...] must be identical with his freedom [.]” (162.) In 5 stappen van positieve vrijheid naar autoritarisme: 1. Om vrij te worden, moet de mens zelfcontrole uitoefenen. 2. Er bestaat een rationele, ideale zelf en een irrationele, daadwerkelijke zelf. 3. Zelfcontrole betekent dat het ‘hogere’ zelf het ‘lagere’ zelf controleert]. 4. Sommige mensen zijn rationeler dan anderen, wat betekent dat zij (a) inzicht hebben in wat het ideale zelf is en (b) kunnen weten dat die anderen onvrij zijn (i.e., zich nog laten leiden door hun ‘lagere’ zelf). 5. Als we deze tweede groep mensen dwingen om hun ‘hogere’ zelf te realiseren, bevrijden we hen.

Waardenpluralisme | begripsverwarring voorkomen

“Everything is what it is: liberty is liberty, not equality or fairness or justice or culture, or human happiness or a quiet conscience.” (164.) Berlin wil begripsverwarring voorkomen -> ‘geen vrijheid zonder rechtvaardigheid’ etc. -> dit is belangrijk, omdat het erkennen dat (|) realiseren van andere politieke waarden (|) soms tot vrijheidsreductie leidt. Denk aan vrijheid beperken om veiligheid te creëeren; Hobbes.

Waarom is de filosofie van Isaiah Berlin een 'tragische' filosofie?

“If, as I believe, the end of men are many, and not all of them are in principle compatible with each other, then the possibility of conflict – and of tragedy – can never wholly be eliminated from human life [.]” Berlins pluralisme: Erkennen dat waarden incompatibel kunnen zijn: wanneer 2 waarden conflicteren, is dat niet omdat we één van de twee ‘verkeerd begrepen hebben’. Het zou kunnen dat in politiek beleid het kan zijn dat vrijheid en rechtvaardigheid daadwerkelijk niet tegelijk gerealiseerd kunnen worden. Ook erkennen dat waarden niet commensurabel zijn: er is geen algemene, abstracte standaard om conflicten tussen waarden te beslechten. Wanneer we moeten kiezen tussen veiligheid en vrijheid, is er geen algemeen geldende onderliggende standaard om die afweging te maken. Dit maakt zijn politieke denken tragisch -> hij laat mogelijkheid open dat vele verdedigbare politieke keuzes tegen sommige belangrijke waarden ingaan.

Isaiah Berlin is een criticus van positieve vrijheid. Waaraan kun je dit zien/merken?

Het kan volgens hem mogelijk gelinkt worden aan tirannie, totalitarisme, etc. Berlin is opgegroeid in Rusland, en heeft de Russische revolutie (1917-1922) meegemaakt voor hij met zijn familie in 1921 naar Engeland verhuisde. Hij is zijn hele leven sterk tegen een te sterkte staatsingreep gebleven. - Berlin is een "typische liberaal".