KAHULUGAN NG PAGKONSUMO

Sinasabing ang lahat ng tao ay konsyumer. Ang pagkonsumo ay bahagi ng

buhay ng tao simula nang kaniyang pagsilang sa mundo. Simula sa gatas, gamot,

bitamina, lampin, bakuna, at marami pang iba ay mga bagay na kaniyang kinokonsumo.

Habang patuloy na nabubuhay ang tao ay patuloy pa rin siya sa pagkonsumo. Ang

pagbili ng produkto at serbisyo ay nangangahulugan ng pagtatamo sa kapakinabangan

mula rito bilang tugon sa pangangailangan at kagustuhan ng tao. Ang napakaraming

pangangailangan at kagustuhan ng tao ang dahilan kung bakit may pagkonsumo. Ayon

nga kay Adam Smith sa kaniyang aklat na “An Inquiry into the Nature and Causes of

the Wealth of Nations,” ang pangunahing layunin ng produksiyon ay ang pagkonsumo

ng mga tao.

Mga Salik na Nakakaapekto sa Pagkonsumo

May iba’t ibang salik na nakaaapekto sa pagkonsumo ng isang tao. Ang

pagkakaiba-iba ng kanilang katangian ang dahilan kung bakit nagkakaiba-iba ang

paraan at dahilan ng kanilang pagkonsumo. Sa ibaba ay mababasa ang ilan sa mga

salik na nakakaapekto sa pagkonsumo ng isang tao.

Pagbabago ng Presyo – may pagkakataon na nagiging motibasyon ang

presyo ng produkto o serbisyo sa pagkonsumo ng isang tao. Kalimitan, mas mataas

ang pagkonsumo kung mababa ang presyo samantalang mababa ang pagkonsumo

kapag mataas ang presyo. Kadalasan, mas tinatangkilik ng mga mamimili ang produkto

o serbisyo kapag mura dahil mas marami silang mabibili. Samantala, kaunti naman

ang kanilang binibili kung mataas ang presyo nito.

Matapos mong malaman ang mga paunang impormasyon tungkol sa

aralin, ngayon naman ay iyong lilinangin ang mga kaalamang ito sa tulong

ng mga teksto at mga gawain na inihanda upang maging batayan mo ng

impormasyon. Ang pinakatiyak na layunin ng bahaging ito ay matutuhan

mo bilang mag-aaral ang mahahalagang ideya o konsepto tungkol sa

pagkonsumo. Inaasahang magagabayan ka ng mga inihandang gawain at

teksto na masagot kung bakit mahalagang maitaguyod ang mga karapatan at

magampanan ang katungkulan ng bawat konsyumer tungo sa isang matatag

na ekonomiya.

PAUNLARIN

63

Kita - nagdidikta sa paraan ng pagkonsumo ng isang tao. Ayon kay John

Maynard Keynes, isang ekonomistang British, sa kaniyang aklat na “The General

Theory of Employment, Interest, and Money” na inilathala noong 1936, malaki ang

kaugnayan ng kita ng tao sa kaniyang pagkonsumo. Ayon sa kaniya, habang lumalaki

ang kita ng tao ay lumalaki rin ang kaniyang kakayahan na kumonsumo ng mga

produkto at serbisyo. Sa kabilang banda, ang pagbaba ng kita ay nangangahulugan ng

pagbaba ng kakayahang kumonsumo. Kaya naman, mapapansin na mas maraming

pinamimili ang mga taong may malalaking kita kung ihahambing sa mga taong may

mababang kita lamang.

Mga Inaasahan - ang mga inaasahang mangyayari sa hinaharap ay

nakaaapekto sa pagkonsumo sa kasalukuyan. Halimbawa, kung inaasahan ng mga tao

na magkakaroon ng kakulangan sa supply ng produkto dahil sa kalamidad, tataas ang

pagkonsumo nito sa kasalukuyang panahon bilang paghahanda sa pangangailangan

sa hinaharap. Gayundin naman kapag may banta ng kaguluhan sa isang lugar o

may inaasahang pagkakagastusan sa hinaharap. Ang mga tao ay pinipilit na huwag

munang gastusin ang salapi at binabawasan ang pagkonsumo upang mapaghandaan

ang mangyayari sa mga susunod na araw o panahon. Kung positibo o maganda

naman ang pananaw sa hinaharap, maaga pa sa inaasahan ay tumataas na ang

pagkonsumo kahit hindi pa natatanggap ang inaasahang salapi tulad ng pagtanggap

ng bonus at iba pang insentibo.

Pagkakautang – kapag maraming utang na dapat bayaran ang isang tao,

maaaring maglaan siya ng bahagi ng kaniyang salapi upang ipambayad dito. Ito ay

magdudulot ng pagbaba sa kaniyang pagkonsumo dahil nabawasan ang kaniyang

kakayahan na makabili ng produkto o serbisyo. Tataas naman ang kakayahan niyang

kumonsumo kapag kaunti na lamang ang binabayaran niyang utang.

Demonstration Effect – madaling maimpluwensiyahan ang tao ng mga

anunsiyo sa radyo, telebisyon, pahayagan, at maging sa internet at iba pang social

media. Ginagaya ng mga tao ang kanilang nakikita, naririnig, at napapanood sa iba’t

ibang uri ng media kaya naman tumataas ang pagkonsumo dahil sa nasabing salik.

Ang mga taong hindi naman naiimpluwensiyahan ng nabanggit ay may mababang

pagkonsumo lalo na sa mga bagay na uso at napapanahon lamang.

Ang Matalinong Mamimili

Bahagi na ng buhay ng tao bilang konsyumer ang bumili at gumamit ng

mga produkto at serbisyong ipinagbibili sa pamilihan. Sa pagbili ng mga produkto

at serbisyo, ano-ano ang isinasaalang-alang mo? Bumibili ka ba ng produkto dahil

mayroon nito ang iyong kaklase? O bumibili ka dahil ang produkto ay sale kahit hindi

mo naman kailangan? Binibigyan mo ba ng pansin ang kapakinabangan at kasiyahang

nakakamit mo sa pagbili ng mga produkto at serbisyo? Anuman ang iyong dahilan sa

pagbili ng mga produkto o serbisyo, kailangan mong isaalang-alang ang value for

money. Basahin mo ang teksto upang magkaroon ka ng gabay at sapat na kaalaman

upang maging matalino sa pamimili.

64

Mga Pamantayan sa Pamimili

Nais ng lahat na maging matalinong mamimili dahil ibig sabihin nito ay nasusulit

natin ang bawat sentimong ating ginagastos para sa bawat produkto. Ang sumusunod

ay ilan sa mga pamantayan sa pamimili:

1. Mapanuri

Sinusuri ang produktong bibilhin. Tinitingnan ang sangkap, presyo,

timbang, pagkakagawa, at iba pa. Kung may pagkakataon pa, inihahambing ang

mga produkto sa isa’t isa upang makapagdesisyon nang mas mabuti at mapili ang

produktong sulit sa ibabayad.

2. May Alternatibo o Pamalit

May mga panahon na walang sapat na pera ang mamimili upang bilhin ang

produktong dati nang binibili. Maaari ding nagbago na ang kalidad ng produktong

dati nang binibili. Ang matalinong pamimili, sa ganitong pagkakataon, ay marunong

humanap ng pamalit o panghalili na makatutugon din sa pangangailangang

tinutugunan ng produktong dating binibili.

3. Hindi Nagpapadaya

May mga pagkakataon na ang mamimili ay mapapatapat sa isang tindero

o tinderang may hindi magandang hangarin. Ang matalinong mamimili ay laging

handa, alerto, at mapagmasid sa mga maling gawain lalo na sa pagsusukli at

paggamit ng timbangan.

4. Makatwiran

Lahat ng konsyumer ay nakararanas ng kakulangan sa salapi o limitadong

badyet. Kaya sa pagpili ng isang produkto ay isinasaalang-alang ang presyo at

kalidad nito. Isinasaisip din ang kasiyahan na matatamo sa pagbili at paggamit ng

produkto pati na rin kung gaano katindi ang pangangailangan dito. Makatwiran

ang konsyumer kapag inuuna ang mga bagay na mahalaga kompara sa mga luho

lamang.

5. Sumusunod sa Badyet

Ito ay kaugnay ng pagiging makatwiran ng matalinong konsyumer.

Tinitimbang niya ang mga bagay-bagay ayon sa kaniyang badyet. Hindi siya

nagpapadala sa popularidad ng produkto na may mataas na presyo upang matiyak

na magiging sapat ang kaniyang salapi sa kaniyang mga pangangailangan.

65

6. Hindi Nagpapanic-buying

Ang artipisyal na kakulangan na bunga ng pagtatago ng mga produkto

(hoarding) ng mga nagtitinda upang mapataas ang presyo ay hindi ikinababahala

ng isang matalinong konsyumer dahil alam niyang ang pagpapanic-buying ay lalo

lamang magpapalala ng sitwasyon.

7. Hindi Nagpapadala sa Anunsiyo

Ang pag-endorso ng produkto ng mga artista ay hindi nakapagpapabago

sa pagkonsumo ng isang matalinong konsyumer. Ang kalidad ng produkto ang

tinitingnan at hindi ang paraan ng pag-aanunsiyo na ginamit.

Batas na Nangangalaga sa Kapakanan ng mga Mamimili

Nakatakda sa Republic Act 7394 (Consumer Act of the Philippines) ang

kalipunan ng mga patakarang nagbibigay ng proteksiyon at nangangalaga sa interes

ng mga mamimili. Isinusulong din ng batas na ito ang kagalingang dapat makamit ng

lahat ng mamimili. Itinatadhana ng batas na ito ang mga pamantayang dapat sundin

sa pagsasagawa at operasyon ng mga negosyo at industriya. Ang sumusunod ang

binibigyang-pansin ng batas na ito:

a. Kaligtasan at proteksiyon ng mga mamimili laban sa panganib sa kalusugan

at kaligtasan.

b. Proteksiyon laban sa mapanlinlang at hindi makatarungang gawaing may

kaugnayan sa operasyon ng mga negosyo at industriya.

c. Pagkakataong madinig ang reklamo at hinaing ng mga mamimili.

d. Representasyon ng kinatawan ng mga samahan ng mamimili sa pagbalangkas

at pagbuo ng mga patakarang pangkabuhayan at panlipunan.

WALONG KARAPATAN NG MAMIMILI

Ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya (Department of Trade and Industry)

ay naglabas ng walong karapatan ng mga mamimili upang maging gabay sa kanilang

transaksiyon sa pamilihan.

1. Karapatan sa mga pangunahing pangangailangan

May karapatan sa sapat na pagkain, pananamit, masisilungan,

pangangalagang pangkalusugan, edukasyon at kalinisan upang mabuhay.

66

2. Karapatan sa Kaligtasan

May karapatang bigyan ng katiyakang ligtas at mapangangalagaan ka

laban sa pangangalakal ng mga panindang makasasama o mapanganib sa iyong

kalusugan.

3. Karapatan sa Patalastasan

May karapatang mapangalagaan laban sa mapanlinlang, madaya at

mapanligaw na patalastas, mga etiketa at iba pang hindi wasto at hindi matapat

na gawain. Ito ay kailangang malaman ng mga mamimili upang maiwasan ang

pagsasamantala ng iba.

4. Karapatang Pumili

May karapatang pumili ng iba’t ibang produkto at paglilingkod sa halagang

kaya mo. Kung ito ay monopolisado ng pribadong kompanya man, dapat na

magkaroon ka ng katiyakan sa kasiya-siyang uri at halaga ng produkto nila.

5. Karapatang Dinggin

May karapatang makatiyak na ang kapakanan ng mamimili ay lubusang

isaalang-alang sa paggawa at pagpapatupad ng anumang patakaran ng

pamahalaan.

6. Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan

May karapatang bayaran at tumbasan sa ano mang kapinsalaan na

nagbuhat sa produkto na binili mo. May karapatan kang mabayaran sa ano

mang kasinungalingan o mababang uri ng paninda o paglilingkod na ibibigay o

ipinagbibili kahit na ito ay sa pagkakamali, kapabayaan o masamang hangarin.

Dapat na magkaroon ka ng walang bayad na tulong sa pagtatanggol sa hukuman

o nang pag-aayos sa paghahabol.

7. Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili

May karapatan sa consumer education, nagtatanong at nagtatanggol sa

iyong karapatan. Ito ay nagtataglay ng karapatan sa katalinuhan at kaalaman na

kinakailangan upang makagawa ng hakbanging makatutulong sa mga desisyong

pangmamimili.

8. Karapatan sa Isang Malinis na Kapaligiran

May karapatan sa kalayaan, pagkakapantay-pantay at sapat na mga

kalagayan sa buhay na nagbibigay pahintulot sa isang marangal at maayos na

pagkatao at ikaw ay may malaking pananagutan na pangalagaan at pagbutihin

ang iyong kapaligiran para sa kalusugan at kinabukasan ng ating saling lahi.

67

LIMANG PANANAGUTAN NG MGA MAMIMILI

Ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ay nagpalaganap rin ng limang

pananagutan ng mga mamimili. Ang sumusunod ay ang mga pananagutang

binabanggit:

1. Mapanuring Kamalayan - ang tungkuling maging listo at mausisa tungkol sa

kung ano ang gamit, halaga, at kalidad ng mga paninda at paglilingkod na ating

ginagamit.

2. Pagkilos - ang tungkuling maipahayag ang ating sarili at kumilos upang makatiyak

sa makatarungang pakikitungo. Kung tayo’y mananatili sa pagwawalang-bahala,

patuloy tayong pagsasamantalahan ng mga mandarayang mangangalakal.

3. Pagmamalasakit na Panlipunan - ang tungkuling alamin kung ano ang ibubunga

ng ating pagkonsumo ng mga kalakal at serbisyo sa ibang mamamayan, lalonglalo na ang pangkat ng maliliit o walang kapangyarihan, maging ito ay sa lokal,

pambansa, o pandaigdig na komunidad.

4. Kamalayan sa Kapaligiran - ang tungkuling mabatid ang kahihinatnan ng ating

kapaligiran bunga ng hindi wastong pagkonsumo. Kailangang pangalagaan natin

ang ating likas na kayamanan para sa ating kinabukasan.

5. Pagkakaisa - ang tungkuling magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon

ng lakas at kapangyarihang maitaguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan.

KAHULUGAN NG PRODUKSIYON

Hindi lahat ng bagay sa kapaligiran ay maaaring ikonsumo agad ng tao.

Minsan kailangan pang idaan sa proseso ang isang bagay upang maging higit na

mapakinabangan. Halimbawa, ang kahoy o troso ay maaaring gamiting panggatong

upang mapakinabangan. Ngunit, maaari din itong gamitin upang makabuo ng mesa.

Ang produksiyon ay proseso ng pagpapalit anyo ng produkto sa pamamagitan ng

pagsasama-sama ng mga salik upang makabuo ng output.

Ang mga salik na ginamit sa pagbuo ng produkto ay tinatawag na input. Sa

atin halimbawa, ang output ay ang mesa at silya. Ang mga input ay ang mga bagay

na kinailangan upang mabuo ang produkto. Ang mga input na kahoy, makinarya,

kagamitan, at manggagawa na ginamit sa pagbubuo ng produktong mesa o silya ay

mga salik ng produksiyon.

Mga Salik ng Produksiyon

Nagiging posible ang produksiyon sa pagsasama-sama ng mga salik (factors of

production) tulad ng lupa, paggawa, kapital, at entrepreurship. Suriin ang kahalagahan

ng sumusunod na salik at ang implikasyon nito sa pang-araw-araw na pamumuhay.

Lupa bilang Salik ng Produksyon

Sa ekonomiks, ang lupa ay hindi lamang tumutukoy sa tinataniman ng mga

magsasaka o pinagtatayuan ng bahay. Kasama rin dito ang lahat ng yamang likas sa

ibabaw at ilalim nito, pati ang mga yamang-tubig, yamang-mineral, at yamang-gubat.

Hindi tulad ng ibang salik, ang lupa ay may naiibang katangian sapagkat ito ay fixed o

takda ang bilang. Samakatuwid, ang wastong paggamit ng lupa ay mahalaga. Malaki

man o maliit ang sukat nito, kailangang tiyakin ang pagkakaroon ng produktibong

paggamit.

kapital

Produksiyon

lupa paggawa

entrepreneurship

77

Paggawa bilang Salik ng Produksiyon

Ang mga likas na yaman at mga hilaw na sangkap ay hindi magiging kapakipakinabang kung hindi gagamitin at gagawing produkto. Nangangahulugan ito na

kailangan ang mga manggagawa sa transpormasyon ng mga hilaw na materyales

sa pagbuo ng tapos na produkto o serbisyo. Ang lakas-paggawa ay tumutukoy sa

kakayahan ng tao sa produksyon ng kalakal o serbisyo. May dalawang uri ang lakaspaggawa: ang mga manggagawang may kakayahang mental o silang mga tinatawag

na may white-collar job. Mas ginagamit ng manggagawang may kakayahang mental

ang kanilang isip kaysa sa lakas ng katawan sa paggawa. Halimbawa ng mga ito ay

ang mga doktor, abogado, inhinyero, at iba pa. Ang katawagang white collar ay unang

ipinakilala ni Upton Sinclair, isang Amerikanong manunulat noong 1919.

Ang isa pang uri ng lakas-paggawa ay ang mga manggagawang may

kakayahang pisikal o silang mga tinaguriang may blue collar job. Mas ginagamit

naman nila ang lakas ng katawan kaysa sa isip sa paggawa. Halimbawa nito ang mga

karpintero, drayber, magsasaka, at iba pa. Sahod o suweldo ang tawag sa pakinabang

ng manggagawa sa ipinagkaloob na paglilingkod. Ang mga manggagawa ay may

malaking ginagampanan sa ating pang-araw-araw na pamumuhay sapagkat ang

kanilang paggawa ng produkto at serbisyo ang tumutustos sa ating pangangailangan.

Kapital bilang Salik ng Produksiyon

Ang kapital ay tumutukoy sa kalakal na nakalilikha ng iba pang produkto. Mas

magiging mabilis ang paggawa kung may mga makinarya o kasangkapang gagamitin

ang mga manggagawa. Ang mga kagamitang ito na gawa ng tao ay ginagamit sa

paglikha ng panibagong kalakal ay isang halimbawa ng kapital. Ang kapital ay maaari

ding iugnay sa salapi at imprastruktura tulad ng mga gusali, kalsada, tulay pati na ang

mga sasakyan.

Ang pagsulong ng ekonomiya ng isang bansa ay hindi lamang nakadepende

sa lupa at lakas-paggawa. Ayon sa artikulo ni Edward F. Denison na may pamagat

na “The Contribution of Capital to Economic Growth” (1962), ang kapital ay isa sa

mga salik sa pagtamo ng pagsulong ng isang bansa. Sa makabagong ekonomiya,

nangangailangan ang mga bansa na mangalap ng malaking kapital upang makamtan

ang pagsulong. Ang kabayaran sa paggamit ng kapital sa proseso ng produksiyon ay

tinatawag na interes.

Entrepreneurship bilang Salik ng Produksiyon

Itinuturing na pang-apat na salik ng produksiyon ang entrepreneurship. Ito ay

tumutukoy sa kakayahan at kagustuhan ng isang tao na magsimula ng isang negosyo.

Ang entrepreneur ang tagapag-ugnay ng naunang mga salik ng produksiyon upang

makabuo ng produkto at serbisyo. Siya rin ang nag-oorganisa, nagkokontrol at

nakikipagsapalaran sa mga desisyon sa mga bagay na makaaapekto sa produksiyon.

Taglay ng isang entrepreneur ang pag-iisip na maging malikhain, puno ng inobasyon

at handa sa pagbabago. Ayon kay Joseph Schumpeter, isang ekonomista ng ika-20

78

siglo, napakahalaga ng inobasyon para sa isang entrepreneur. Ipinaliwanag niya na

ang inobasyon o patuloy na pagbabago ng entrepreneur sa kaniyang produkto at

serbisyo ay susi sa pagtamo ng pagsulong ng isang bansa.

Maliban sa pagiging magaling na innovator tulad ng paggamit ng makabagong

pamamaraan at estilo sa paggawa ng produkto at pagkakaloob ng serbisyo, ang

sumusunod ay ilan sa mga katangian na dapat taglayin upang maging matagumpay

na entrepreneur:

1. Kakayahan sa pangangasiwa ng negosyo.

2. Matalas na pakiramdam hinggil sa pagbabago sa pamilihan.

3. May lakas ng loob na humarap at makipagsapalaran sa kahihinatnan ng

negosyo.

Ang tubo o profit ay tumutukoy sa kita ng isang entrepreneur. Ito ay kita ng

entrepreneur matapos magtagumpay sa pakikipagsapalaran sa negosyo. Sinasabing

hindi nakatitiyak ang entrepreneur sa kaniyang tubo dahil hindi pa niya alam ang

kahihinatnan ng kaniyang pagnenegosyo.

Ang produksiyon ang tumutugon sa ating pangangailangan. Kung walang

produksiyon ay wala rin tayong produkto at serbisyo na ikokonsumo. Ang mga salik na

lupa, paggawa, kapital, at entrepreneurship ay may malaking bahaging ginagampanan

sa prosesong ito. Kapag ang mga salik na ito ay nag-ugnay-ugnay, ito ay magdudulot

ng mga produkto at serbisyo na tutugon sa ating pang-araw-araw na pangangailangan.

MGA ORGANISASYON NG NEGOSYO

Ang negosyo ay tumutukoy sa anumang gawaing pang-ekonomiya na may

layuning kumita o tumubo. May apat na pangkalahatang uri ng organisasyon ng

negosyo. Ang mga ito ay ang (1) sole proprietorship, (2) partnership, at (3) corporation

(4) cooperative.

Sole Proprietorship

Ang sole proprietorship ay negosyo na pag-aari at pinamamahalaan ng isang

tao. Ang nagmamay-ari ay tinatawag na sole proprietor o sole trader. Siya ang may

kabuuang kapangyarihan at responsibilidad sa negosyo. Pag-aari niya ang lahat ng

mga bagay na nauukol sa negosyo at lahat ng kapital ay nagmumula sa kaniya. Siya

ang nakikipagsapalaran at humaharap sa lahat ng pagsubok o hamon. Ang lahat ng

kita at pagkalugi ay tanging sa kaniya lamang. Siya ang nangangasiwa sa lahat ng

gawain na ang layunin ay kumita. Wala o mas kaunti ang mga nauukol na mahihigpit

na usaping legal sa mga ganitong uri ng organisasyon.

Ang kakayahan ng maliliit na negosyo na umuunlad ay nakadepende sa

kakayahan ng sole proprietor. Kung mangangailangan siya ng maraming pondo,

maaaring kumuha siya ng karagdagang pondo mula sa kaibigan, bangko, o kita ng

negosyo. Bilang kabahagi sa pagsulong ng ekonomiya, naging papel ng sole proprietor

ang magbigay ng hanapbuhay sa mga mamamayan sa pamamagitan ng maliliit na

negosyo na matatagpuan sa mga pamayanan.

Partnership

Ang partnership ay isang organisasyong binubuo ng dalawa o higit pang

indibidwal na nagkasundo at sumasang-ayong paghatian ang mga kita at pagkalugi

sa pagtatayo ng isang negosyo. Ang mga kasapi ng isang partnership ay tinatawag

na partners. Ang mga kasapi ng ganitong uri ng samahan ay maaaring tawaging

general partners o limited partners. Sa unang uri, ang mga partner ay pantay-pantay

na pinangangasiwaan ang isang negosyo samantalang ang mga kasapi ay mayroon

ding pantay-pantay na pananagutan sa mga maaaring maging pagkakautang at

pagkalugi. Samantala, sa ikalawang uri, ang mga partner ay maaaring mamuhunan

subalit wala silang tuwirang pakikilahok sa pangangasiwa. Maging sa puhunan, ang

tanging pananagutan ng limited partners ay nakatuon lamang sa halaga na kanilang

ibinigay na puhunan sa negosyo.

Corporation

Corporation o korporasyon ang pinakamasalimuot na organisasyon ng

negosyo. Kadalasan, ito ang may pinakamaraming bilang ng mga nagmamay-ari. Ito

rin ay may mga legal na katauhan na hiwalay sa katauhan ng mga taong nagmamayari, kumokontrol, at nagpapatakbo ng korporasyon. Ang korporasyon ay maaaring

88

bumili at magbenta ng mga ari-arian, pumasok sa mga kontrata, magsampa ng kaso,

at nararapat na magbayad ng buwis. Katangian din nito ang limitadong pananagutan

ng mga may-ari at ang pagbibigay ng mga bahagi o shares sa anyo ng mga stocks, at

ang pananatili nito ay isang mahalagang bagay.

Ang proseso ng pagiging isang korporasyon ay tinatawag na incorporation. Ito

ay nagbibigay sa kompanya ng katayuang legal na hiwalay sa mga nagmamay-ari.

Dahil dito, nabibigyang proteksiyon ang mga nagmamay-ari mula sa mga pananagutan,

halimbawang ang kompanya ay mahabla. Ang kondisyong ito ay tinatawag na

limitadong pananagutan (limited liability).Sa pamamagitan ng incorporation, ang mga

may-ari ng korporasyon ay walang pananagutan sa utang ng kompanya. Kung ang

kompanya ay malugi, ang tanging mawawala sa may-ari ay ang salapi na kanilang

pinuhunan bilang common stock.

Cooperative

Mayroon pang ibang uri ng samahan ng negosyante. Ito ang kooperatiba

na binubuo ng mga kasapi na karaniwan ay hindi bababa sa 15 miyembro na

kabahagi sa puhunan at tubo. Pangunahing layunin ng kooperatiba ang makapagbili

o makapagbigay ng mga produkto at serbisyo sa mga kasapi sa pinakamababang

halaga.

Sa isang kooperatiba, kabahagi ang mga kasapi sa pagtatatag at pamamalakad

ng samahan kaya interesado silang magtulong-tulong sa ikatatagumpay ng kanilang

samahan. Nagaganyak din silang magtipon ng karagdagang puhunan sa pagnanais

na lumago ang negosyo. Higit sa lahat, hinahati-hati ng pantay ang kapakinabangan

ng samahan.

Sa kabilang dako, maliit ang tubong natatanggap ng mga kasapi sa sapingpuhunang ipinasok sa kooperatiba dahil na rin sa hindi pangunahing layunin nito ang

magkaroon ng malaking tubo. Gayundin, kulang sa kapital ang isang kooperatiba.

Maliit lamang ang saping puhunan na inilalagay rito kung ihahambing sa isang

korporasyon.

Alamin muna natin kung ano ang

elasticity sa Ekonomiks:

• Tumutukoy ito sa reaksiyon ng isang

bagay sa nailapat na puwersa

• Ang elasticity sa ekonomiks ay ang

reaksiyon ng piling mga variable na

ekonomiko sa impluwensiya ng ilang

kaganapan sa ekonomiya.

Isa sa mga paksa ng pag-aaral ni

Alfred Marshall ay ang elasticity ng

demand. Dito, dalawa ang kanyang

tuon:

1. Elasticity ng demand ng mamimili

para sa tapos na produkto.

2. Elasticity ng demand ng bahaykalakal para sa mga salik ng

produksiyon

At siya din ang nakabuo ng

pormula sa price elasticity ng demand

PRICE ELASTICITY

OF DEMAND

Ito ang paraan na ginagamit upang masukat ang

pagtugon at kung gaano kalaki ang magiging

pagtugon ng quantity demanded ng tao sa isang

produkto sa tuwing may pagbabago sa presyo nito.

•Porsiyento ng pagbabago ng dami ng demand na

naiimpluwensiyahan ng porsiyento ng pagbabago

ng presyo.

Paano ito sinusukat?

Nalalaman ang tugon ng mamimili sa tuwing

may pagbabago sa presyo ng mga produkto

at serbisyo gamit ang pormula na nasa ibaba.

𝜀𝑑 =

%∆𝑄𝑑

%∆𝑃

Kung saan:

• ɛd = price elasticity of demand

• %ΔQd= bahagdan ng pagbabago sa Qd

(dependent variable)

• %ΔP= bahagdan sa pagbabago sa presyo

(independent variable)

Ano ang ibig sabihin nito?

Ang demand elasticity ay

palaging negatibo dahil ang Qd

ay may salungat (inverse) na

relasyon sa presyo. Para mas

maayos ang interpretasyon,

gagamitin natin ang absolute

value ng formula nito.

Mga Uri ng Elastisidad

ng Demand

Maari lamang maging elastic kapag:

• %ΔQd > %ΔP

• |∊| > 1

Ang demand ay masasabing price elastic kapag mas malaki ang

naging bahagdan ng pagtugon ng quantity demanded kaysa sa bahagdan ng

pagbabago ng presyo. Sa maliit na bahagdan ng pagbabago sa presyo, ang

mga mamimili ay nagiging sensitibo sa pagbili.

Halimbawa, ang price elasticity of demand ay 1.2. Ibig sabihin, sa bawat

isang bahagdan ng pagbabago sa presyo ay may katumbas na 1.2 na

bahagdan ng pagbabago ng quantity demanded.

Ibig sabihin nito….

A. Maaaring marami ang substitute sa isang produkto.

B. Ang mga produkto ay hindi pinaglalaanan ng malaki sa badyet sapagkat

hindi naman ito masyadong kailangan.

Ang halimbawa ng

produktong price elastic ay mga

produktong maraming malapit

na substitute. Isa na rito ay

softdrinks. Kapag tumaas ang

presyo nito, marami ang

maaaring ipalit ng mamimil

Maari lamang maging elastic kapag:

• |∊| < 1

Ang demand ay masasabing price inelastic kapag mas maliit ang

naging bahagdan ng pagbabago ng quantity demanded kaysa sa bahagdan

pagbabago ng presyo. Ipinahihiwatig nito na kahit malaki ang bahagdan ng

pagbabago sa presyo, ang mga mamimili ay hindi sensitibo sa pagbili.

Halimbawa, ang price elasticity of demand ay 0.5. Ibig sabihin, sa

bawat isang bahagdan ng pagbabago sa presyo ay may katumbas na 0.5 na

bahagdan ng pagbabago ng quantity demanded.

Ibig sabihin ay….

a. Halos walang malapit na substitute sa isang produkto.

b. Ang Produkto ay pangunahing pangangailangan

Ang halimbawa ng mga

produktong price inelastic ay ang mga

pangunahing pangangailangan at mga

produktong halos walang substitute.

Kapag tumaas ang presyo ng produkto

o serbisyo ay halos walang pagbabago

sa quantity demanded.

Ang halimbawa ng serbisyong

price inelastic ay koryente at tubig.

kaya kahit magmahal o tumaas ang

presyo ng mga ito, maliit na maliit

lamang ang magiging bahagdan ng

pagbaba ng quantity demanded sa

mga ito.

UNITARY OF UNIT ELASTIC

Maari lamang maging elastic

kapag:

•|∊| = 1

Pareho ang bahagdan ng

pagbabago ng presyo sa

bahagdan ng pagbabago ng

quantity demanded.

Walang tiyak na halimbawa ang

ganitong degree ng elastisidad.

perfectly elastic

Maari lamang maging elastic

kapag:

• |∊| = ∞

Nangangahulugan ito na anumang

pagbabago sa presyo ay magdudulot ng

infinite na pagbabago sa quantity

demanded.

Ipinapakita rito na sa iisang presyo, ang

demanded ay hindi matanto o mabilang.

Walang tiyak na halimbawa ang

ganitong degreeng elastisidad.

PERFECTLY INELASTIC

Maari lamang maging elastic kapag:

• |∊| = 0

Nangangahulugan ito na ang quantity

demanded ay hindi tumutugon sa pagbabago

ng presyo. Ang produktong ito ay lubhang

napakahalaga na kahit anong presyo ay

bibilhin pa rin ang kaparehong dami.

Maituturing na pinakamalapit na

halimbawa nito ay ang mga produktong may

kinalaman sa mga produkto at serbisyo na

pansagip-buhay tulad ng insulin sa mga may

diabetes, chemotherapy sa mga may kanser at

dialysis para sa mga may malalang sakit sa

bato.

SUPPLY

• Bilang tugon sa maraming pangangailangan ng

tao, nabibigyan ng pagkakataon ang mga

prodyuser na lumikha ng mga produkto at

magkaloob ng serbisyo upang kumita.

• Ang supply ay tumutukoy sa dami ng produkto

o serbisyo na handa at kayang ipagbili ng mga

prodyuser sa iba’t ibang presyo sa isang

takdang panahon.

Batas ng Supply

• Isinasaad ng Batas ng

Supply na mayroong

direkta o positibong

ugnayan ang presyo sa

quantity supplied ng isang

produkto.

• Kapag tumataas ang

presyo, tumataas din ang

dami ng produkto o

serbisyo na gustong

ipagbili. (ceteris paribus)

Batas ng Supply

• Ayon sa Batas ng Supply,

sa tuwing ang mga prodyuser

ay magdedesisyon na

magprodyus ng produkto o

magkaloob ng serbisyo, ang

presyo ang kanilang

pangunahing pinagbabatayan.

• Dahil dito, higit ang

kanilang pagnanais na

magbenta nang marami

kapag mataas ang presyo. P S

Tatlong pamamaraan para

maipakita ang konsepto ng

Supply

Supply Schedule

• Higit na mauunawaan ang

konsepto ng supply sa

pamamagitan ng supply

schedule.

• Ang supply schedule ay

isang talaan na

nagpapakita ng dami ng

kaya at gustong ipagbili ng

mga prodyuser sa iba’t

ibang presyo.

Supply Curve

• Maliban sa supply schedule, maipakikita rin

ang ugnayan ng presyo sa quantity supplied

sa pamamagitan ng isang dayagram o

graph, ito ay tinatawag na supply curve. Ito

ay isang grapikong paglalarawan ng

ugnayan ng presyo at quantity supplied.

Supply Curve

• Ipinapakita sa graph sa kanan ang

paggalaw sa supply curve.

Mangyayari ang paggalaw sa supply

curve kung ang salik na nakaaapekto

ay ang sariling presyo ng produkto na

nagbabago.

• Kung ang presyo ng kendi ay tumaas

mula Php1 tungong Php2, makikita sa

graph na lilipat ang punto B sa punto

C. Kung bababa naman ang presyo

mula Php5 tungong Php4, ang punto F

ay lilipat sa punto E.

Supply Function

• Ang isa pang paraan ng

pagpapakita ng ugnayan ng

presyo at quantity supplied

ay sa pamamagitan ng

supply function. Ang

supply function ay ang

matematikong pagpapakita

ng ugnayan ng presyo at

quantity supplied. Maaari

itong ipakita sa equation sa

ibaba:

• Ang Qs o quantity supplied ang

tumatayong dependent variable,

at ang presyo (P) naman ang

independent variable. Ibig

sabihin, nakabatay ang Qs sa

pagbabago ng presyo. Ang

presyo ang nakapagpapabago sa

dami ng handa at kayang

ipagbili ng mga prodyuser. Isa

pang paraan ng pagpapakita ng

supply function ay sa equation

na:

Qs= c+dP

• Nagsasaad kung ang relasyon ng P at Qs ay positive o

negative. Nagpapakita ang slope ng pagbabago sa dami

ng supply sa bawat pisong pagbabago sa presyo.

• Upang mapatunayan na ang datos sa supply schedule sa

itaas at ang supply function ay iisa, suriin at pag-aralan

ang kompyutasyon sa ibaba:

• Supply Function mula sa Supply Schedule para sa

kendi: Qs = 0 + 10P

• Kapag ang P = 1 Qs= ? Kapag ang P = 5 Qs=?

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

• Maliban sa presyo,

may iba pang salik na

nakaaapekto sa

supply.

• Ang pagsusuri ng

mga salik na ito ay

mahalagang malaman

upang higit na

maging matalino sa

paggawa ng desisyon

ang mga prodyuser.

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

(1) Pagbabago sa Teknolohiya

• Karaniwan na ang modernong

teknolohiya ay nakatutulong sa

mga prodyuser na makabuo ng

mas maraming supply ng

produkto.

• Dahil dito, maaaring bumaba

ang halaga ng produksiyon

(production cost) na lalong

hihikayat sa mga prodyuser na

dagdagan ang kanilang supply.

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

(2) Pagbabago sa halaga ng mga

salik sa produksiyon

• Ang paggawa ng produkto ay

nangangailangan ng iba’t ibang salik

gaya ng lupa, paggawa, kapital, at

entrepreneurship.

• Sa bawat pagtaas ng presyo ng

alinmang salik, mangangahulugan

ito ng pagtaas sa kabuuang gastos

ng produksiyon kaya maaaring

bumaba ang dami ng mga produkto

o serbisyo na handa at kayang

ipagbili ng mga prodyuser.

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

(3) Pagbabago sa bilang

ng mga nagtitinda

• Ang salik na ito ay

maihahalintulad din sa

bandwagon effect sa

demand. Kung ano ang mga

nauusong produkto ay

nahihikayat ang mga

prodyuser ng mag prodyus

at magtinda nito.

• Halimbawa, dahil nauuso

ang pagtitinda ng

milkshake at toasted siopao,

mas marami ang

nahihikayat na magtinda ng

kaparehong produkto.

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

(4) Pagbabago sa Presyo ng

kaugnay na produkto

• Ang mga pagbabago sa presyo ng

isang produkto ay nakaaapekto sa

quantity supplied ng mga

produktong kaugnay nito.

• Halimbawa, ang magsasaka ay

nagtatanim ng palay at mais.

Sa panahon na mas mataas

ang presyo ng mais, magaganyak

siyang gamitin ang kabuuang lupa

bilang taniman ng mais. Ito ay

magdudulot ng pagbaba sa supply ng

bigas at pagtaas ng supply ng mais.

Iba pang mga Salik na Nakaaapekto

sa Supply

(5) Ekspektasyon ng Presyo

• Kung inaasahan ng mga

prodyuser na tataas ang presyo ng

kanilang produkto sa madaling

panahon, may mga magtatago ng

produkto upang maibenta ito sa

mas mataas na presyo sa

hinaharap.

• Ang kondisyong ito ay tinatawag

na hoarding na nagbubunga ng

pagbaba ng supply sa pamilihan.

Halimbawa, may paparating na

bagyo na tatama sa Gitnang

Luzon na isa sa mga

pinagmumulan ng supply ng

bigas sa bansa.

• Ang graph sa itaas ay nagpapakita ng paglipat ng kurba ng

supply.

• Ang pagtaas ng supply ay makapagdudulot ng paglipat ng kurba

ng supply sa kanan.

• Mangyayari ang paglipat ng kurba ng supply sa kanan kung ang

mga pagbabago ng salik na hindi presyo ay nakapagdulot ng

pagtaas ng supply.

• Ang pagbaba ng supply ay makapagdudulot ng paglipat ng kurba

ng supply sa kaliwa. Mangyayari ang paglipat ng supply sa

kaliwa kung ang mga pagbabago ng salik na hindi presyo ay

nakapagdulot ng pagbaba ng supply.

Matalinong Pagpapasya sa Pagtugon

sa mga Pagbabago ng mga Salik na

Nakaaapekto sa Supply

• Ang mga pagbabago sa

salik ng supply ay may

epekto sa magiging

kahihinatnan ng

negosyo.

• Dapat alam ng

prodyuser kung papano

tutugon sa pagbabago

ng mga naturang salik.

Matalinong pagpapasya sa pagtugon sa mga

pagbabago ng mga salik na nakakaapekto sa supply

• 1. Ang pagtaas ng gastusin sa

produksiyon ay nagreresulta sa

pagtaas ng presyo ng produkto.

• Hahantong naman ito sa pagbaba

ng demand. Ang pagtaas ng

gastos ng produksiyon ay

matutugunan sa pamamagitan ng

efficient na pamamaraan.

• Ibig sabihin sa kakaunting salik

na gagamitin ay makabubuo ng

maraming produkto.

• 2. Ang pagpasok sa negosyo

ay malaking

pakikipagsapalaran.

• Upang maging matagumpay,

kailangang pagtuunan ng

masusing pag-aaral ang

pamamalakad nito.

• Malaki ang maitutulong ng

paghingi ng payo sa mga

eksperto upang maging

matatag ang negosyo.

Matalinong pagpapasya sa pagtugon sa mga

pagbabago ng mga salik na nakakaapekto sa supply

• 3. Ang pagkakaroon ng

sapat na kahandaan sa

anumang balakid sa

negosyo ay

napakahalaga.

• Dapat maging handa sa

anumang inaasahang

balakid tulad ng natural

na kalamidad at krisis sa

ekonomiya upang hindi

maapektuhan ang

produksiyon.

Matalinong pagpapasya sa pagtugon sa mga

pagbabago ng mga salik na nakakaapekto sa supply

• 4. Iwasan ang pagsasamantala

lalo na sa panahon ng kagipitan

o kakulangan. Ito ay lalo lamang

magpapalala ng sitwasyon.

• Dapat isipin ng mga negosyante

ang kapakanan ng nakararami

lalo na ng mga konsyumer na

hindi kayang abutin ang mataas

na presyo.

Matalinong pagpapasya sa pagtugon sa mga

pagbabago ng mga salik na nakakaapekto sa supply

PRICE ELASTICITY OF SUPPLY

• Ang pagsukat kung gaano ang

pagtugon ng prodyuser sa bahagdan

ng pagbabago ng presyo ay may

kinalaman sa konsepto ng Price

Elasticity of Supply.

• Ang price elasticity of supply ay ang

paraan na ginagamit upang masukat

ang magiging pagtugon ng quantity

supplied ng mga prodyuser sa tuwing

may pagbabago sa presyo nito.

• Nalalaman ang tugon ng prodyuser sa tuwing may

pagbabago sa presyo ng mga produkto at serbisyo gamit

ang formula na nasa baba.

• Ang bahagdan ng pagbabago sa quantity supplied(QS) o

%∆Qs ang tumatayong dependent variable, at ang

bahagdan sa pagbabago sa presyo o %ΔP naman ang

independent variable. Ang price elasticity of supply (εs )

ay palaging positibo dahil ang Qd ay may direktang

(direct) relasyon sa presyo. Hindi na gagamit pa ng

absolute value sa price elasticity of supply sapagkat ang

sagot dito ay palagi nang positibo.

Price Elasticity of Supply

• Sa bawat isang bahagdan ng pagtaas ng presyo, may

mga sitwasyon na mas malaki sa isang bahagdan ng

pagbabago ng quantity supplied. Ibig sabihin, hindi

gaanong nakatutugon ang mga prodyuser sa naging

pagbabago sa pamilihan ng produktong kanilang

ibinebenta.

• Sa kabilang banda, may mga pagkakataon naman na

mas maliit sa isang bahagdan ng pagbabago ng quantity

supplied ng mga prodyuser. Ibig sabihin, sa pagbabago

ng presyo ay madaling nakatutugon ang mga prodyuser

sa pagbabago ng presyo.

• Kaugnay nito, tunghayan ang talahanayan sa

susunod na slide upang maunawaan ang iba’t

ibang uri ng price elasticity of supply.

PRICE ELASTICITY OF SUPPLY

1. Elastic

%AQs > %AP

Es > 1

2. Inelastic

%AQs < %AР

Es < 1

3. Unitary o Unit

Elastic

Ang supply ay masasabing

price elastic kapag mas

malaki ang naging bahagdan

ng pagbabagong quantity

supplied kaysa sa bahagdan

ng pagbabago ng presyo.

Ibig sabihin, mas madaling

nakatutugon ang mga prodyuser

na magbago ng quantity supplied

sa maikling panahon.

Ang supply ay masasabing price

inelastic kapag mas maliit ang

naging bahagdan ng pagtugon

ng quantity supplied kaysa sa

bahagdan ng pagbabago ng

presyo. Samakatwid, anumang

bahagdan ng pagbabago sa

presyo ay magdudulot ng

mas maliit na bahagdan ng pagbabago sa quantity supplied. Mahabang panahon pa ang

kakailanganin ng mga supplier

upang makatugon sa pagbabago

ng demand.

Pareho ang bahagdan ng

pagbabago ng presyo sa bahagdanHalimbawa nito ay mga

manufactured goods

tulad ng tela, damit,

sapatos, appliances at

marami pang iba. Kapag

tumaas ang presyo, mas

mabilis na nakagagawa

ng produkto ang mga prodyuser.

Isang halimbawa nito ay

ang mga nagmamay-aring

mga resort. Hindi kaagad

makapagdadagdag

ng supply ng kuwarto

o kaya ay swimming

pool kahit tumaas ang

bayad o renta sa mga

ito. Mangangailangan

ng matagal na panahon

ang resort owners bago makatugon sa pagbabago

ng bayad o renta.

Walang tiyak na halimbawa

ana supply na unit elastic