Kleuronderzoek

Materiaal-technisch onderzoek naar afwerkingslagen op roerend en onroerend erfgoed.

Kleuronderzoek – onderdeel bouwhistorisch onderzoek

Kleuronderzoek wordt gebruikt om bouwfasen en afwerkingsgeschiedenis van gebouwen te begrijpen.

Kleuronderzoek – onderdeel interieuronderzoek

Kleuronderzoek helpt historische interieurs en hun afwerkingsfasen te reconstrueren.

Kleuronderzoek – onderdeel vooronderzoek

Kleuronderzoek maakt deel uit van materiaal-technisch of conserverend vooronderzoek.

Kleuronderzoek – zelfstandig onderzoek

Kleuronderzoek kan ook als losstaand onderzoek uitgevoerd worden.

Afwerkingslagen

Alle verflagen, pleisters, stuc, kalei, behang of vergulding op een object.

Polychrome verflagen

Verflagen met meerdere kleuren of decoratieve patronen.

Monochrome verflagen

Eénkleurige afwerkingslagen.

Bepleistering

Afwerkingslaag van kalk, cement of gips op muren of plafonds.

Muurschildering

Decoratieve of figuratieve schildering op pleisterlagen.

Kalei

Dunne kalklaag die muren egaal afwerkt en beschermt.

Stucwerk

Decoratieve of vlakke afwerking in gips of kalkmortel.

Historisch behang

Papieren of textiele wandbekleding met historische waarde.

Lambrisering

Houten wandbekleding aan de onderzijde van muren.

Vergulding

Afwerking met bladgoud of goudverf.

Doel kleuronderzoek – geschiedenis bepalen

Kleuronderzoek toont opeenvolgende afwerkingsfasen en veranderingen doorheen de tijd.

Doel kleuronderzoek – stijlperiodes herkennen

Kleurlagen helpen stijlperioden en restauratiefasen te identificeren.

Doel kleuronderzoek – materiaalinzicht

Kleuronderzoek toont welke materialen en technieken gebruikt zijn.

Doel kleuronderzoek – oorspronkelijke kleuren bepalen

Kleuronderzoek helpt de eerste kleurstelling te reconstrueren.

Kleuronderzoek voor reiniging

Kleuronderzoek bepaalt welke materialen aanwezig zijn om veilige reinigingsmethoden te kiezen.

Gevoeligheid materialen

Sommige lagen reageren sterk op solventen of mechanische reiniging.

Stratigrafie

Destructieve methode waarbij verflagen laag per laag worden vrijgelegd.

Stratigrafische fiche

Document waarin alle lagen, kleuren, materialen en observaties worden genoteerd.

Drager

Het basismateriaal waarop verflagen zijn aangebracht.

Grondlaag

Eerste dekkende laag bovenop de drager.

Overschildering

Latere verflagen die eerdere afwerkingen bedekken.

Hechtprimer

Laag die zorgt voor hechting tussen oude en nieuwe verf.

Pleisterlaag

Gips- of kalklaag die als ondergrond dient voor verf.

NCS-kleurcode

Standaard kleurcodering voor objectieve kleurvergelijking.

Kleurkaart

Referentiekaart met kleurvlakken voor kleurvergelijking.

Digitale kleurmeting

Elektronische meting van kleur, beperkt door textuur en vervuiling.

RAL-kleurenwaaier

Industrieel kleurensysteem voor standaardkleuren.

Stratigrafie – praktische benodigdheden

Verlichting, scalpel, loep, kleurkaart, labels, laptop, monsters, plannen.

Scalpelhouder nr. 3

Standaard houder voor scalpelmesjes in stratigrafie.

Scalpelmes nr. 10

Mesje voor schrapen en verwijderen van lagen.

Scalpelmes nr. 15

Fijn mesje voor detailwerk.

Loepbril

Vergrotende bril voor nauwkeurige observatie van lagen.

Digitale microscoop

Microscoop voor hoge vergroting en digitale beeldregistratie.

Kleurkaart klein formaat

Kleine referentiekaart voor detailfoto’s.

Kleurenwaaier – beperking

Indicatief, niet geschikt voor exacte reconstructie.

Digitaal kleurenmeetsysteem – beperking

Moeilijk bruikbaar op kleine of vervuilde oppervlakken.

Stratigrafievormen

Verschillende methoden om lagen zichtbaar te maken; bestaande lacunes, kleurtrap/stratigrafie/steekproef, overgangsstratigrafie, concentrisch (punctie/schuren/toverbal), conical paint probing, kleur of kijkvenster, dwarsdoorsnede --> microscopisch onderzoek

Bestaande lacune

Gebruik van bestaande schade om lagen te bestuderen.

Kleurtrap

Laag-voor-laag vrijleggen van een smalle baan verf.

Overgangsstratigrafie

Stratigrafie op een overgang tussen twee zones.

Concentrische stratigrafie

Rond schuren of krassen om lagen als ringen zichtbaar te maken.

Toverbalmethode

Concentrische methode waarbij lagen als kleurcirkels zichtbaar worden.

Conical Paint Probing

Schuine snede door alle lagen voor microscopische analyse.

Kijkvenster

Grotere zone vrijleggen om kleur, glans en structuur te beoordelen.

Dwarsdoorsnede

Microscopisch monster van alle lagen in doorsnede.

UV-vergeling

Olieverf vergeelt onder latere lagen maar kan ontgeling vertonen onder UV-licht.

Fixeren

Verstevigen van losse verflagen voor verdere analyse.

Bevochtigen

Water of WS maakt kleurverschillen beter zichtbaar.

Stratigrafie – destructief

Stratigrafie beschadigt het object en moet beperkt worden.

Locatiekeuze stratigrafie

Stratigrafie wordt best geplaatst op overgangszones of minder zichtbare plekken.

Te veel lagen – probleem

Bij zeer veel lagen wordt interpretatie moeilijk.

Interpretatiestappen

- identificeer de lagen - documenteer de kleurvariaties - monstername - onderzoekstechnieken - interpretatie - chronologie vaststellen - rapportage

Interpretatiestap – lagen identificeren

Eerste stap is het herkennen van verschillende materialen en kleuren.

Interpretatiestap – kleurvariaties

Variaties in tint en intensiteit worden genoteerd.

Interpretatiestap – monstername

Monsters worden genomen voor chemische analyse.

Interpretatiestap – onderzoekstechnieken

Microscopie, spectroscopie en chemische tests worden ingezet.

Interpretatiestap – interpretatie

Lagen worden gekoppeld aan fasen, restauraties of technieken.

Interpretatiestap – chronologie

Volgorde van lagen toont de geschiedenis van het object.

Interpretatiestap – rapportage

Alle bevindingen worden gedocumenteerd in een verslag.

Vergulding – opbouw

Vergulding bestaat uit preparatielaag, bladgoud en vernis of vervuiling.

Glacislaag

Transparante of halftransparante verflaag bovenop een kleurlaag.

Vuilafzetting

Donkere laag op oude verflagen die interpretatie beïnvloedt.

Gipslaag

Witte pleisterlaag die vaak als basis dient.

Stratigrafie – nummering

Elke vrijgelegde laag krijgt een nummer voor documentatie.

Kleurtrap – randen insnijden

Voorkomt afbrokkelen van omliggende verf.

Decapant

Product om verflagen te weken voor verwijdering.

Microscopische stratigrafie

Dwarsdoorsnede bekeken onder hoge vergroting.

Kijkvenster – doel

Beter begrip van glans, structuur en decoratie.

Persoonlijke bescherming – lood

FFP3-masker en handen wassen na contact met loodverf.

Persoonlijke bescherming – solventen

Afzuiging, gasfilters en handschoenen verplicht.

Persoonlijke bescherming – schimmels

Tyvek-pak en HEPA-stofzuiger noodzakelijk.

Correct afvalbeheer

Chemisch afval moet volgens regels worden afgevoerd.