4.1 Weber over moderne heerschappij (1921/22, posthumous publication, M.W. -1920.) Wat is heerschappij/rulership volgens Max Weber?

"Heerschappij is de kans dat bevelen (sommige, alle) worden opgevolgd door (een) specifieke (groep) personen." Het is *niet* elke kans om macht uit te oefenen over anderen. - specifiek het woord 'kans': bevelen kunnen mislukken (verzet/ongehoorzaamheid/etc).

top-down (Weber)

De heerser beveelt en de ondergeschikte groep gehoorzaamt (-> top-down). De macht kan ook deels door personeel worden uitgevoerd.

Wat voor macht is *geen* heerschappij?

Bijvoorbeeld je favoriete artiest die je wereldbeeld beïnvloed is *geen* heerschappelijke machtsvorm.

Wat zijn de vier beweegredenen voor gehoorzaamheid, volgens Weber?

1: overleven, angst voor geweld, eigenbelang veiliggesteld zien. 2: respect/"affectie". 3: sociale druk/gewoonte 4: materieel belang: het levert je iets op, voor zover je weet of inschat.

Wat is legitimiteit volgens Weber, en waarom is geloof hierin cruciaal voor de heerschappij? Zijn de beweegredenen genoeg voor een stabiele basis voor een heerschappij? Over welke redenen gaat het, en waarom wel of niet?

Nee. Wat ook nodig is, is geloof in legitimiteit van de macht. Je kan als heer geen relatie puur op geweld bouwen. Je wil mensen het idee geven dat je een leider bent die legitiem macht uitoefent. (De vier redenen: overleven, respect, sociale druk, materieel belang.)

Welke verschillende typen legitimiteit kunnen we onderscheiden?

1. legaal-rationeel 2. traditioneel 3. charismatisch

wat is legaal-rationeel gezag (legitimiteit, weber)?

gezag gebaseerd op wettelijkheid of regels, bevelen ondersteund door regels/wetten, bijvoorbeeld politiebevelen. gezagsposities gebaseerd op rol/regels binnen organisatie -> hoofd overheidsdienst mag beambten instructies geven, gezag premier/president steunt op hun rol in de overheid.

wat is traditioneel gezag (legitimiteit, weber)?

gezag gebaseerd op 'eeuwenoude' regels/gewoonten -> bv. religie/monarchie. Heerser mag eeuwenoude regels niet overtreden.

wat is charismatisch gezag (legitimiteit, weber)?

persoonsgebonden; kwaliteiten van een individu (denk aan de religieuze visioenen van Jeanne d'Arc)

Wat is bureaucratie?

organisatiestructuur overheid; regels & onpersoonlijk.

wat is de *moderne* bureaucratie?

het toppunt van legaal-rationeel gezag, volgens Weber. Dit gezag sluit het beste aan bij doelrationaliteit. Het komt tegelijkertijd met het kapitalisme op, waarin nood is aan heldere regels en bestuur.

wat zijn de vijf basiselementen van de bureaucratie? (Weber)

1: "rules, laws, administrative regulations" centrale belang regelgeving 2: "clearly established system of super- and subordination" duidelijke hiërarchie 3: "official jurisdictional areas" duidelijke taak en rol verdeling 4: "based upon written documents" belang documententatie/archief 5: "thorough training in a field of specialisation" competentie/expertise

wat is het belang van de hiërarchie in de bureaucratie?

duidelijke hiërarchie ondersteunt doelrationaliteit, geen onnodige discussies etc. belang van taakverdeling: specialisatie.

wat is de centrale thematiek van de tekst van Max Weber?

rationalisering van verschillende samenlevingsdomeinen.

De IJzeren Kooi

neemt vrijheid toe door controle natuurlijke omgeving, maar neemt af door "performance.. cog in the machine". rationalisering holt ook moraliteit uit; doelrationeel handelen vervangt steeds meer het waarderationeel handelen.

Michael Foucault over Disciplinaire en Biopolitieke macht - Wat zijn de centrale kenmerken van het panopticum?

1 De toren in het midden 2 Gevangeniscellen rondom de toren 3 Asymmetrische zichtbaarheid en observatie 4 Individualisering 5 Verdeling van lichamen 6 Internalisering 7 Onpersoonlijk - Samenvatting online heeft meer uitleg over Foucault. Niet alles past in de quizfreely :(

Het panopticum: het ontwerp

de toren in het midden: plaats voor een bewaker, die zelf wel in de cellen kan kijken, maar de gevangenen kunnen niet in de toren kijken. pagina 274: "zichtbaar en ondoorzichtig". de gevangeniscellen rondom de toren: 1 gevangene per cel, geen inter-cel communicatie, de toren zelf is zichbaar maar de bewaker niet

Het aspect van 'internalisering' van de gevangenen in het panopticum

“Degene die onderworpen is aan de zichtbaarheid en zich hiervan bewust is neemt als spontaan de dwang van de macht over en past deze op zichzelf toe […].” (276) De gesurveilleerde individuen internaliseren (na een tijd) de verwachtingen van de surveillerende macht. Bv: Amazon surveilleert de taken van werknemers, die op hun beurt hun gedrag gaan aanpassen.

Het aspect van 'onpersoonlijkheid' van de gevangenen in het panopticum

Panoptische macht steunt niet op specifieke individuen. Het is een machtstechniek waarin architectuur, regelingen, documentatie, etc. centraal staan en niet de individuele surveillant (die is vervangbaar).

Disciplinaire macht

Ontstaat geleidelijk vanaf de 17e eeuw en wordt dominant in de 19e eeuw. Disciplinaire macht is altijd aanwezig, het wordt voortdurend uitgeoefend -> op school, op werk, door sociale druk, door werkgerelateerde/kapitalistische relaties. Dit was niet het geval bij die oude soevereine macht. De oude soevereine macht gaat stilletjes, geleidelijk, voorbijgestreeft worden door disciplinaire macht aan de ene kant, en door wat Foucault bio-politieke macht noemt aan de andere kant.

Misvatting #1: Het soevereine machtsmodel

Het idee dat macht geconcentreerd is in één persoon of instelling. Je moet macht voorstellen als piramide. Iemand staat aan de top van de piramide, en de macht wordt naar beneden toe uitgeoefend. Macht is altijd iets dat iemand aan de top van een machtspiramide heeft, en die oefent die macht uit over onderdanen. Dit lijkt op wat Weber heeft gezegd vorige les. Denk aan de koning of de staat. Het wordt dan uitgeoefend van de koning naar zijn onderdanen, van de staat naar de samenleving. Foucault vindt dit een te simpele manier om naar macht te kijken. Zijn tegenwerping: macht is overal. Macht is verspreid over de hele samenleving en vervlochten met sociale relaties. (Macht als ‘cap…’ (269.)) Bijvoorbeeld: mijn keuze voor een outfit wordt bepaald door een reeks sociale krachten die op mij inwerken, zoals schoolreglementen, gendernormen, onderwijscultuur, familierelaties, economische krachten, etc. Macht is, in de eerste plaats, lokaal. Om de werking van macht te begrijpen, moeten we onze aandacht dan ook verschuiven van de scheiding van de macht naar lokale ‘microtechnieken’ van de macht. Denk aan machtstechnieken in scholen, ziekenhuizen, gezinnen, fabrieken, etc.

Misvatting #2: Macht als bezit

Het idee dat macht een ding is dat sommige actoren bezitten en andere niet; bijvoorbeeld de kapitalistische klasse heeft macht, het proletariaat (werkende klasse) is machteloos. Foucaults tegenwerping hierop: macht is relationeel en dynamisch -> het is een voortdurend spel van wisselende, overlappende en botsende machtsverhoudingen. Denk aan hoe lokale kapitalisten proberen hun werkkrachten te disciplineren, maar die verzetten zich en hun conflict wordt beïnvloed door andere actoren, etc. Dit betekent niet dat iedereen in gelijke mate macht kan uitoefenen. Ons vermogen om macht uit te oefenen kan groter of kleiner worden naargelang onze (tijdelijke) positie in het spel van wisselende, overlappende, en botsende machtsverhoudingen. Sommige mensen zijn dus meer in staat om macht uit te oefenen dan anderen. Wie tot deze groep, de meest bevoorrechte groep qua klasse, behoort, veranderd. Dit komt door het dynamische karakter van macht.

Misvatting #3: tegen het repressieve machtsmodel

Het repressieve machtsmodel -> het idee dat macht voornamelijk werkt door te verbieden, censureren, en verdrukken. Denk aan het verdrukken van de vrouwelijke seksualiteit door de Victoriaanse patriarchaat, of aan de politie die protesten onderdrukt, of de staat die bepaalt wat al dan niet gezegd wordt. Dit repressieve model is volgens Foucault niet de enige manier van macht. Beeld van wat de macht doet. De tegenwerping van Foucault: macht is productief. Het creëert kennis, capaciteiten, en gedragingen. Denk aan productieve individuen, (mentaal) gezonde patiënten, beschaafde burgers. Macht is zelfs vaak productief wanneer repressie plaatsvindt. Bijvoorbeeld seksuele repressie; het creëert en versterkt juist de verlangens.

Wat is het doel van de kritieken van Foucault?

Het doel van Foucaults kritieken: - Is niet: tonen dat deze machtsmodellen volledig uit de lucht gegrepen zijn. (De staat oefent géén macht uit, macht is nooit repressief...) - Is wel: tonen dat wat ze als essentie van de macht zien, slechts één element of domein is. (De machtsuitoefening van de moderne staat steunt op een netwerk van lokale disciplinaire machtstechnieken.) Genealogieën van de macht: - Foucault wil ook tonen dat machtstechnologieën veranderlijk zijn. Soevereine macht staat centraal in feodale samenleving en verliest terrein tussen de 17e en 19e eeuw. - Methode van de genealogie -> via kritisch onderzoek het contingente (niet-noodzakelijke) ontstaan van nieuwe, lokale machtstechnieken opsporen.

Soevereine macht (Foucault)

zichtbaar en persoonlijk (er is één koning, en die is makkelijk te lokaliseren, alsin je weet waar hij is of hoort te zijn en welke evenementen en waar en het kasteel en schilderijen en de kranten en werknemers van de koning die aankondigingen doen etc.); het fysieke en symbolische lichaam van de koning; deductief: macht neemt levens, middelen, tijd, etc -> bijvoorbeeld de marteling en executie van R. Damiens (1757) en de koning die manschappen en graan opeist. Deductie betekent letterlijk ‘het wegnemen’; spectaculair en discontinue: openbaart zich in momentane (gebonden aan een relatief beperkte tijdspanne) en opzienbarende handelingen. Denk aan executies, parades, oorlogen, etc.

Wat is *discipline*? (Foucault)

"..maar vraagt om talloze afscheidingen, individualiserende indelingen, een radicale ordening van toezicht en controle, en een wijdvertakte en geïntensiveerde machtsuitoefening." (270.)

toezicht en discipline (4.2)

Toezicht wordt in gewelddadige instellingen verbonden aan disciplinaire technieken; voor gedragsverandering, individuele dressuur, en correctie. (277.) Denk aan wapenoefeningen in het leger, disciplinaire straffen in werkhuizen.

Feedbackloop tussen toezicht en discipline (Foucault)

toezicht vergaart informatie over individuen waardoor hun gedrag bijgesteld kan worden, militair herlaadt zijn wapen 5 seconden te traag, dus moet hij extra oefenen. Disciplinaire technieken creëeren individuen die met de tijd de verwachtingen van het toezicht (deels) toepassen en internaliseren. Militairen die reflexmatig bepaalde houdingen aannemen.

De panoptische samenleving

Panopticisme als ‘polyvalente technologie’ -> “Het panopticum daarentegen moet worden opgevat als een model van functioneren dat algemeen toepasbaar is, als een manier om de macht op het dagelijkse leven te betrekken.” (279.) Het kan losgemaakt worden van specifiek gebruik; het blijft dus niet beperkt tot de gevangenis en het leger, maar zwermt uit naar scholen/ziekenhuizen/fabrieken/etc. Voorbeelden: opvolging van individuele studenten (toezicht) en bijstellen van hun studiegedrag (discipline) + artsen volgen de gezondheid van de patiënt op (toezicht) en stellen eetgedrag bij (discipline) + werktoezichter observeert de werkkrachten (toezicht) en verplicht ze om sneller te werken (discipline).

productieve macht (4.2)

Disciplinaire macht is productief. “[Het organiseert de macht] economischer en efficiënter [:] doel is de versterking van de maatschappelijke krachten […] groei en vermeerdering.” (283.) Soevereine macht is deductief. Dit is economisch inefficiënt en onproductief. Het conflicteert met het opkomende kapitalisme. Het doel is niet louter om wanorder te vermijden, maar ook om de capaciteiten en het nut van burgers, arbeiders, en studenten te vergroten.

normaliserende macht (4.2)

“Door de constante scheiding van het normale en het abnormale, waaraan ieder individu is onderworpen, heeft het merkteken en de verbanning van de leproos zich tot in onze tijd voortgezet en uitgebreid […] door een samenstel van technieken en instellingen die gericht zijn op het meten, controleren, en verbeteren van abnormalen [.]” (271-272.) Toezicht en discipline steunen op geïdealiseerde gedragsnormen… (de ‘ideale’ militair, de ‘normale’ student, een ‘gezond’ BMI, de ‘goede’ werkkracht)… die abnormaliteit helpen identificeren… (een ‘afwijkend’ BMI, een ‘probleemstudent’, een ‘trage’ werkkracht, of een ‘onwillige’ werkloze)… en corrigeren (een dieetplan, een speciaal studietraject, een ‘activeringstraject’ voor werklozen.

disciplinaire macht en biomacht (Foucault)

“[…] starting in the seventeenth century, this power over life evolved in two basic forms, these forms were not antithetical however; they constituted rather two poles of development […] One of these poles – the first to be formed […] – centered on the body as a machine, as disciplining [and] the optimization of its capabilities [.] The second, formed somewhat focused on the species body [:] births and mortality, the level of health, life expectancy and longevity, with all the conditions that can cause these to vary.” (History of Sexuality, Vol.) Biomacht als tweede pool van moderne machtsvoering Een nieuwe machtstechnologie die niet op het individu focust, maar op de populatie als geheel. Verzamelt informatie met behulp van de opkomende statistische methodes en de (nieuwe) sociale wetenschappen -> bijvoorbeeld statistieken over ziektes, geboortecijfers, sterftecijfers, etc. Probeert op basis van die informatie, het leven (van burgers) in stand te houden en te vermeerderen. Bijvoorbeeld verspreiding van ziektes tegengaan door rioleringswerken, kinderen vaccineren, geboortecijfers opkrikken, etc.

Manon Garcia - We Are Not Born Submissive - 5.1 - Patriarchale Onderdrukking en Onderwerping. Waarom is het thema van vrijwillige onderwerping volgens Manon Garcia een taboe?

Historisch gezien: er werd niet over vrouwelijke onderwerping gedacht als contradictie met de menselijke natuur. het werd aangenomen dat het voor vrouwen natuurlijk was om zich aan de man te onderwerpen. De maatschappij ziet vrouwen onmogelijk vrij te zijn op dezelfde manier als mannelijke vrijheid. Vrouwelijke onderdanigheid wordt gezien als zwakte en morele fout; vrouwen onderwerpen zich omdat ze van nature zwakker zijn dan mannen. Voor mannen is onderwerping een morele ondeugd. (Vrouwen genieten van een onderdanigheid die bij hun natuur past en die ze soms kiezen, volgens 'de maatschappij')

Wat is feminisme?

vechten voor globale maatschappelijke gelijkheid op het gebied van gender.

Waarom schreef Marilyn Frye haar feministische werk?

ze reageert op mannen die seksisme ontkennen omdat zij "ook beperkingen in het leven ervaren" en dus zal het feminisme wel aanstellerij of een anti-mannen conspiracy zijn (of wat dan ook)

Wat is de manier van onderdrukking definiëren van Frye (Garcia)?

“The experience of oppressed people is that the living of one’s life is confined and shaped by forces and barriers which are not accidental or occasional and hence avoidable, but are systematically related to each other in such a way as to catch one between and among them and restrict or penalize motion in any direction. It is the experience of being caged in – all avenues, in every direction, are blocked or booby trapped.” (4.) 1) Het is een universele ervaring dat men grenzen/limieten ervaart. Om *onderdrukt* te worden moet er sprake zijn van een -> verbinding tussen de systematisch gerelateerde kraachten met de onderdrukking. 2) Ook wordt onderdrukking gekenmerkt doordat het mensen beperkt als leden van een groep/categorie -> onderdrukking en groepslidmaatschap/groepering. 3) De onderdrukking wordt bevorderd en in stand gehouden door de dominante groep, in hun eigen voordeel. ( -> … zelfs als sommige leden van de dominante groep zelf lijden door deze structuren; sommige mannen voelen zich beperkt door zorgkloof.)

De patriarchaat als een vogelkooi (5.1)

Om het te begrijpen moet men het netwerk van krachten en barrières begrijpen dat de levens van vrouwen beperkt en vormt. Denk hierbij aan: loondiscriminatie, seksuele intimidatie, intellectuele miskenning (‘men explain things to me’), etc

Waardoor zijn vrouwen volgens Frye verbonden?

“[Many] simply do not believe that woman is a category of oppressed people, and I think that this is in part because they have been fooled by the dispersal and assimilation of women throughout and into the systems of class and race which organize men.” (8.) Vrouwen zijn verbonden door hun functie: leven in dienst van mannen

Wat is het verschil tussen een universele beperking en een specifieke onderdrukkende beperking?

snelheidslimieten (universele beperking) vs. werkplekdiscriminatie (onderdrukkende beperking die enkel mannen ten goede komt)

Wat is de focus van Garcia & haar werk?

De (vrijwillige* later) onderwerping van vrouwen aan het patriarchaat -> tradwives bv.

Hoe wordt patriarchale onderdrukking ondersteund door de zelfonderwerping van vrouwen?

Door X.

Wat is het doel achter deze onderwerping van de vrouw aan de man bestuderen?

Om mannelijke overheersing te begrijpen, moet men ‘de medeplichtigheid die het ontlokt’ begrijpen (6.) Denk dus niet alleen aan mannen die ruimte innemen, maar ook aan vrouwen die zichzelf kleiner maken. Het stelt ons in staat mannelijke overheersing te begrijpen vanuit het vrouwelijke perspectief (feministische epistemologie). Het helpt ons te begrijpen hoe onderdrukking door vrouwen wordt ervaren, en hoe het hun keuzes en verlangens vormt.

Wat *is* onderwerping? (5.1)

“[It] is the action or attitude of the person who submits.” (17.) het is een activiteit in passiviteit. Het is een weigering/verzuim om verzetten tegen overheersing.

Het patriarchaat is de overheersingsrelatie tussen mannen en vrouwen. Leg uit.

Het is een hiërarchische relatie waarin mannen sterke invloed uitoefenen op de handelingen van vrouwen. Begrijp het als combinatie van overheersingshandelingen en vrouwelijke onderwerping.

Objectivering van vrouwen (door mannen)

“Women submit because they are always already considered to be objects and not subjects by men and (therefore) by themselves.” (112.) Onderdanigheid is het resultaat van de objectivering van vrouwen door mannen. Mannen zien zichzelf als (vrije en actieve) subjecten, en vrouwen als (passieve) objecten om begeerd, bemind en bezeten te worden. Deze sociale objectivering van vrouwelijke lichamen (het structureel geobjectiveerde lichaam) is zo bepalend dat het hun ervaring van hun eigen lichamen sterk beïnvloedt (het beleefde lichaam).

Hoe leidt objectivering tot onderwerping? Leg dit uit aan de hand van de term 'kosten-batenanalyse'.

Het creëert een situatie waarin de vrouw druk ervaart tot het afwegen van een *kosten-batenanalyse*; het accepteren van objectivering door middel van zelfobjectivering bepaalde voordelen en genoegens verleent. Kosten-batenanalyse is een financiële evaluatiemethode, waarbij de verwachte kosten worden afgewogen ten opzichte van de te verwachten baten voor één of meerdere onderwerpen. Doel is om de meest voordelige oplossing te kunnen kiezen. Onderwerping helpt om enige controle en vrijheid te herwinnen in een situatie van onvrijheid.

Als het waar is dat vrouwen een actieve rol spelen in hun eigen overheersing, zijn vrouwen dan niet verantwoordelijk voor hun eigen overheersing? Kiezen ze er dan niet voor?

Instemming (consent), is geen vrije keuze (choice)! Deze analyse van vrouwelijke onderwerping toont aan dat het geen vrije keuze is, maar eerder een vorm van instemming. “Submission can be seen as the decision to stay in a childlike situation, that is to say, to not actively pursue freedom [.]” Vrouwen stemmen in het dagdagelijkse leven vaak met hun overheersing en situatie in omdat de kosten van het nastreven van vrijheid buitensporig hoog zijn.