Door de groeiende afstand van de religieuze basis van het samenleven, heeft Thomas Hobbes de *sociale contract traditie* bedacht. Deze theorie gaat over 3 thema's en rust bij Hobbes ook vooral op:

3 thema's: regels over het samenleven en de samenleving; verdeling van de macht; legitimering van de macht. Het contract rust in het geval van Hobbes, vooral op *eigenbelang*. Het contract is een ideologie, geen echte contractuele verplichting.

Het sociale contract -> het mensbeeld van Hobbes. De mens is gedreven door..

..een drang tot zelfbehoud, maar is niet intrinsiek slecht of egoïstisch; *overlevingsgericht*.

Wat vindt Hobbes van het idee van universele morele regels?

Onrealistisch. De termen goed en slecht zijn relatief aan de individu: goed-plezier, slecht-pijn. Universeel regels vormen over iets dat relatief is aan de individu, is onmogelijk. (+ onthouden: het *recht op zelfbehoud* is geen universele regel, het is een beschrijving van de natuurtoestand, zoals het nu is. Het is geen morele standaard.)

Vrijheid in de natuurtoestand van Hobbes -> *ieder is vrij te doen wat....*

....noodzakelijk is voor zelfbehoud, ook als je een ander daarmee schaadt. -> Alleen jij bepaalt wat nodig is om jezelf veilig te stellen.

Wat zijn de drie oorzaken van het conflict & de oorlog van allen tegen allen?

1) Competitie 2) Wantrouwen 3) Glorie

Leg de eerste oorzaak (Competitie) van de oorlog van allen tegen allen uit.

Competitie voor schaarse goederen. Iedereen is gelijk in hun vermogen om anderen in gevaar te vrengen, en iedereen ziet zichzelf in staat om te krijgen wat ze verlangen. Dit veroorzaakt een gevoel van competitie. "And therefore, if any two men desire the same thing, which neverthelesse they cannot both enjoy, they become enemies; and in the way to their End, (which is principally their owne conservation, and sometimes their delectation only,) endeavour to destroy, or subdue one another."

Leg de tweede oorzaak (Wantrouwen) van de oorlog van allen tegen allen uit.

Wantrouwen wordt veroorzaakt door constante vrees die de neiging tot preventieve agressie creëert.

Leg de derde oorzaak (Glorie) van de oorlog van allen tegen allen uit.

Mensen streven herkenning van hun macht door anderen. Als je gezien wordt als iemand die meer macht 'bezit', wordt je ook minder snel aangevallen. "The third, maketh men invade for Reputation.. ..the third, [use violence] for trifles, as a word, a smile, a different opinion, and any other signe of undervalue, either direct in their Persons, or by reflexion in their Kindred, their Friends, their Nation, their Profession, or their Name."

De oorlog van allen tegen allen is geen daadwerkelijke oorlog, maar.. Dit veroorzaakt onzekerheid en wantrouwen, die..

..een permanente ingesteldheid op (de mogelijkheid van) oorlog. ..een welvarende samenleving onmogelijk maken.

Een natuurwet (volgens Hobbes)

Een praktisch voorschrift dat we kunnen ontdekken door gebruik van onze rede. Leert ons wat we doen/nalaten om ons zelfbehoud veilig te stellen.

De drie natuurwetten (volgens Hobbes)

1: Rede leert ons dat we uit eigenbelang vrede moeten nastreven. Oorlog van allen tegen allen gaat op lange termijn tegen ons zelfbehoud in -> ik moet enkel vrede nastreven als anderen bereid zijn hetzelfde te doen. 2: We moeten ons grenzeloze natuurrecht beperken omdat het conflict creëert. Oplossing: onze vrijheid gelijkmaken met die van anderen (beperken). 3: Rede leert ons dat we het sociaal contract moeten respecteren als we het aangaan -> als we afspraken niet nakomen komen we terug in de natuurtoestand.

Volgens Hobbes is er nood aan een partij die boven individuen staat en onze afspraken kan afdwingen. Waarom? En hoe noemen we deze partij?

Het is redelijk om vrede te sluiten en een sociaal contract aan te gaan, maar het is ook redelijk om (in de natuurtoestand) alles te doen om zelfbehoud te garanderen en anderen te wantrouwen. Hierdoor is er behoefte aan *een soeverein*.

Rechten overdragen is niet hetzelfde als rechten opgeven; er zal onderling worden afgesproken hoe burgers zich aan de soeverein zullen onderwerpen. Wat is de soeverein?

Een artificiële entiteit die alle macht centraliseert. (..onder een monarch*, Hobbes was royalist, dus voor hem had de monarchie de voorkeur. Volgens hem was er bij een monarch minder kans van onenigheid; een absentie van eenheid van oordeel en wil.)

Wat *doet* de soeverein?

De afspraken van het sociaal contract afdwingen. Bijvoorbeeld: respect voor eigendomsrechten. Ook interpreteert en concretiseert het afspraken: Wat is diefstal? Wat zijn de grenzen van onze vrijheden? Etc.

Wat voor soort *macht* is de soeverein?

Een *absolute* macht: de burger onderschikt hun wil en oordeel volledig aan de soeverein en mag zich niet verzetten, met als consequentie, als de burger dat toch wel doet, de doodstraf.

Wat is de kritiek op het sociale contract idee van Hobbes?

Als Hobbes' mensbeeld minder egocentrisch (niet egoïstisch) was geweest, maar bijvoorbeeld meer altruïstisch, zou zijn theorie compleet anders zijn. Zijn mensbeeld is dus een enorme bron van hoe zijn theorie, die veel meer omvat dan mensbeeld, is uitgewerkt. Hobbes' onderbouwing van het daadwerkelijke bestaan van de natuurtoestand is gebaseerd op koloniale propaganda, een valse voorstelling van hoe de cultuur inheemse Amerikanen in die tijd werd voorgesteld. (Dit gebeurt nu nog steeds, kijk maar naar de 'kostuums' die worden gemaakt en nu nog extreem populair zijn, maar het mensbeeld is meer van de intro-koloniale tijd van Hobbes specifiek.) De autoriteit van de vorst moet absoluut zijn, maar wij moeten ook recht hebben op verzet, volgens Hobbes (in een later werk/verder in dit werk, dat wij niet hoefden te lezen). Dit is intern tegenstrijdig.