schilderijen

Created by L

Paneeldrager 

 houten ondergrond waarop een schilderij is opgebouwd, bestaande uit planken die gevoelig zijn voor zwel  en krimpbewegingen.

1/98

Match Practice Test Progress & Stats

Term	Definition
Paneeldrager	houten ondergrond waarop een schilderij is opgebouwd, bestaande uit planken die gevoelig zijn voor zwel en krimpbewegingen.
Lijst	omlijsting rond het paneel, vaak mee gepolychromeerd en integraal deel van het kunstwerk.
Lijmlaag / isolatielaag	dunne laag dierlijke lijm die het hout afsluit en de absorptie van de grondlaag beperkt.
Grondlaag	krijt of gessolaag die een egaal, absorberend oppervlak vormt voor de verf.
Ondertekening	voorbereidende schets op de grondlaag die de compositie vastlegt.
Picturale laag	eigenlijke verflaag waarin de voorstelling wordt uitgewerkt.
Polychromie van de lijst	beschildering of vergulding op de omlijsting van het paneel.
Vernis	transparante beschermlaag die glans geeft en de verflaag afsluit.
Deuvel	houten pen die panelen mechanisch met elkaar verbindt.
Zwaluwstaart	wigvormige verbinding die panelen stabiliseert en verschuiven tegengaat.
Organisch materiaal	materiaal afkomstig van levende organismen, zoals hout of textiel, gevoelig voor vocht en degradatie.
Anisotropie	eigenschap waarbij materiaal verschillend reageert afhankelijk van de richting (radiaal, tangentiaal, longitudinaal).
Hygroscopiciteit	vermogen van materiaal om waterdamp op te nemen en af te geven, met dimensionele veranderingen tot gevolg.
Kopshout	zaagvlak loodrecht op de stam, toont jaarringen en is zeer gevoelig voor vochtopname.
Radiaal vlak	zaagsnede door de lengteas van de stam, relatief stabiel bij krimp en zwel.
Tangentiaal vlak	zaagsnede evenwijdig aan de jaarringen, vertoont de grootste vervorming.
Krimp en zwelgedrag	dimensionele veranderingen van hout door vochtfluctuaties.
Elastische vervorming	tijdelijke vervorming die verdwijnt wanneer de vochtbalans herstelt.
Plastische vervorming	blijvende vervorming door langdurige stress of blokkering van beweging.
Koudvergaring	eenvoudige vlakke verlijming van panelen zonder extra verbindingen.
Bastaardpen	verbinding waarbij een pen in een ondiepe uitsparing wordt geplaatst voor extra stabiliteit.
Messing en groefverbinding	verbinding waarbij een uitstekende rand in een groef schuift om panelen te verbinden.
Halfhoutse verbinding	verbinding waarbij twee delen half worden uitgefreesd zodat ze in elkaar passen.
Visbekverbinding	schuine verbinding die de lijmoppervlakte vergroot en verschuiven beperkt.
Parket (oude restauratie)	systeem van vaste en schuivende latten om panelen te stabiliseren, nu achterhaald.
Rekeinden / keerlatten	verstevigingslatten op Italiaanse panelen om kromtrekken tegen te gaan.
Gildemerk	brand of ponsmerk dat de herkomst van het paneel aangeeft.
Afschuining	aflopende rand aan de achterzijde van panelen, handmatig of machinaal aangebracht.
Populierenhout	veelgebruikte Italiaanse drager, zacht en gevoelig voor vervorming.
Naaldhoutdrager	dikke, vaak zware panelen uit Duitse regio’s, met grote celholten.
Plaatmateriaal	moderne dragers zoals MDF of multiplex, niet oorspronkelijk bedoeld voor schilderkunst.
Insectenvraat in plaatmateriaal	aantasting door houtborende insecten in moderne dragers.
Koperen drager	metalen plaat gebruikt tussen 1550–1650, geliefd om gladheid en detailmogelijkheden.
Koperoleaat	groene corrosielaag gevormd door reactie tussen olie en koper, bevordert hechting.
Direct schilderen op koper	techniek waarbij de metaalglans zichtbaar blijft in transparante passages.
Kopercorrosie	oxidatie van koper, vooral aan de achterzijde waar geen verflaag beschermt.
Vervorming van dunne koperplaten	door mechanische druk of temperatuurverschillen.
Tin als drager	zeldzame 17e 18e eeuwse drager, gevoelig voor vervormen.
Zinken drager	19e eeuwse drager, gevoelig voor contactcorrosie met loodwit.
Contactcorrosie	versnelde corrosie wanneer twee metalen met verschillende potentiaal elkaar raken.
ZnO vorming	wit oxidatieproduct dat verf en bladgoud kan opdrukken.
Doekdrager	textiel drager, meestal linnen, later ook katoen of synthetisch.
Tüchlein	vroegste schilderijen op doek, tempera op gelijmd linnen zonder vernis.
Linnenvezel	cellulosevezel uit vlas, sterk en geschikt voor schilderijen.
Roten	proces waarbij pectine wordt afgebroken om vlasvezels vrij te maken.
Effenbinding	1/1 weefsel met gelijkmatige krimp in beide richtingen.
Keperbinding	2/1 weefsel met schuine rib, ongelijkmatige krimp en minder stabiliteit.
Katoen	kortere cellulosevezel, sinds 19e eeuw gebruikt als drager.
Synthetische vezels	moderne dragers zoals nylon, gevoelig voor warmte en veroudering.
Fotochemische degradatie van textiel	oxidatie door licht, leidt tot verzwakking en verkleuring.
Doorhangen van doek	verlies van spanning door veroudering van vezels en gewicht van de verflaag.
Vuilophoping achterzijde	stof en roet die zich ophopen en vocht vasthouden.
Schimmelvorming op doek	veroorzaakt door hoge RV en organisch materiaal.
Ondulaties	golvingen in het doek door spanningsverlies of vocht.
Rijgraam	vroeg hulpmiddel om doeken te spannen tijdens grondering.
Spanraam	houten raam waarop doek wordt gespannen, niet verstelbaar.
Spieraam	verstelbaar raam met sleutels om spanning te regelen (vanaf 19e eeuw).
Craquelure	netwerk van barsten in verf en grondlaag door veroudering of beweging van de drager.
Jeugdbarst	barst die ontstaat kort na het schilderen door droogsels of verkeerde lagenopbouw.
Ouderdomsbarst	diepe barst door veroudering van bindmiddel en dragerbeweging.
Spinnenwebcraquelé	cirkelvormige barsten door puntbelasting.
Bindmiddel	stof die pigmentdeeltjes bindt tot een verf (ei, olie, hars, acryl…).
Caseïneverf	verf op basis van melkproteïne, hard en alkalisch.
Tempera	verf op basis van ei, snel drogend en zeer duurzaam.
Lijnolie	drogende olie uit vlaszaad, belangrijkste bindmiddel in olieverf.
Onverzadigde vetzuren	chemische componenten die oxidatie en droging van olie mogelijk maken.
Wassen van olie	zuiveringsproces om slijmstoffen en onzuiverheden te verwijderen.
Kleefvrije droging	eerste fase waarin de verf niet meer plakt maar nog niet uitgehard is.
Doordrogen	langzame oxidatie waarbij de verflaag verder uithardt.
Harddroging	finale fase waarin krimp en craquelure kunnen ontstaan.
Papaverolie	langzaam drogende olie, minder vergeling, gebruikt voor lichte kleuren.
Notenolie	duur bindmiddel, helder en minder vergelend dan lijnolie.
Glacistechniek	transparante lagen over dekkende onderlagen voor diepe kleurwerking.
Brokaatvellen	decoratieve reliëfbladen als snel alternatief voor complexe glacis.
Alkydverf	synthetische verf op basis van gemodificeerde polyesterharsen, snel drogend maar vergelend.
Acrylverf	waterverdunbare verf op basis van acrylpolymeren, snel drogend en gevoelig voor vuil.
Surfactanten	oppervlakte actieve stoffen in acrylverf die kunnen migreren en plakkerigheid veroorzaken.
Glastemperatuur	temperatuur waarbij acrylverf zacht wordt en vuil aantrekt.
Speldengaatjes	kleine kraters in acrylverf door schuimvorming tijdens het schilderen.
Blindslag	melkwitte waas in vernis door vochtinslag.
Olievernis	vernis op basis van drogende olie, sterk vergelend en onoplosbaar na veroudering.
Harsvernis	vernis op basis van natuurlijke harsen zoals mastix of damar.
Tinuvin	UV stabilisator toegevoegd aan moderne vernissen om vergeling te vertragen.
Pigmentdegradatie	chemische verandering van pigmenten door licht, vocht of gassen.
Zwavelhoudende gassen	SO₂ en H₂S die lood en koperpigmenten doen verdonkeren.
Ultramarijnziekte	grijsblauwe verkleuring door vocht en zure gassen.
Asfaltpigment	bitumineus pigment dat slecht droogt en extreme craquelure veroorzaakt.
Thermoplastisch gedrag van asfalt	verzachten bij warmte, risico bij behandelingen.
Cinnaber	natuurlijk kwiksulfide, rood pigment dat kan verdonkeren.
Vermiljoen	synthetisch kwiksulfide, gevoelig voor omzetting naar zwart kwiksulfide.
Chloor induced darkening	verdonkering van vermiljoen door licht en chloriden.
Rode lakken	organische kleurstoffen op een anorganische drager, zeer lichtgevoelig.
Palmeriete	kaliumloodsulfaat, degradatieproduct in rode lakken.
Anglesiet	lood(II)sulfaat, wit degradatieproduct.
Lanarkiet	lood(II)sulfiet, grijs degradatieproduct.
Smalt	kobaltblauw glasachtig pigment dat verkleurt door uitloging van kalium.
Kaliumuitloging	verlies van K⁺ ionen uit smalt waardoor de blauwe kleur verdwijnt.
Crepering	microbarstjes door zwelling van pigmentdeeltjes in vochtige omstandigheden.