Mechanische reiniging

droge reiniging waarbij een mechanische kracht de hechting tussen vuil en object verbreekt

Fysische reiniging

natte reiniging waarbij vuil oplost of verweekt zonder chemische verandering

Chemische reiniging

natte reiniging waarbij een chemische reactie de vervuiling verandert en verwijdert

Bufferoplossing

waterige oplossing van een zwak zuur en zijn geconjugeerde base die pH stabiel houdt

Geconjugeerd zuur/base

zuur‑basepaar dat ontstaat door afstaan of opnemen van een proton

Zelf-ionisatie van water

klein deel watermoleculen splitst in H⁺ en OH⁻ waardoor pH ontstaat

pH

maat voor de concentratie H⁺‑ionen in oplossing

Zuur milieu

omgeving met overschot aan H⁺‑ionen

Basisch milieu

omgeving met overschot aan OH⁻‑ionen

Bufferwerking

vermogen van een oplossing om pH‑schommelingen te neutraliseren

Waarom buffers in C/R

om pH constant te houden tijdens reiniging en schade te vermijden

pH‑stabiliteit

vermogen van een oplossing om bij toevoeging van zuur of base dezelfde pH te behouden

pKa

maat voor de sterkte van een zuur en bepalend voor het buffergebied

Effectief buffergebied

pH‑zone waarin een buffer optimaal werkt, ongeveer pKa ± 1

Buffer pH 5,5

oplossing op basis van azijnzuur en NaOH

Buffer pH 7

oplossing op basis van natriumbicarbonaat en HCl

Buffer pH 8,5

oplossing op basis van boorzuur en NaOH

Conductiviteit

maat voor het aantal ionen in oplossing, uitgedrukt in µS/cm of mS/cm

Isotone oplossing

oplossing met gelijke ionenconcentratie als het object, voorkomt osmose

Diffusie

verplaatsing van opgeloste stoffen van hoge naar lage concentratie

Osmose

verplaatsing van water door een semi‑permeabel membraan naar hogere concentratie

Osmotische druk

kracht die ontstaat door verschil in ionenconcentratie en schade kan veroorzaken

Chelator

organisch molecuul dat metaalionen bindt via meerdere reactieve ‘armen’

Complexvorming

binding van een chelator met een metaalion tot een oplosbaar complex

EDTA

sterke chelator met meerdere bindingsplaatsen, pH‑gevoelig

Citroenzuur

zwakke chelator die ook als buffer kan functioneren

Chelator‑buffer

combinatie van chelator en buffer om zowel pH‑stabiliteit als extra reinigingskracht te geven

pH‑gevoeligheid chelatoren

werking verandert met pH, daarom bufferen noodzakelijk

Hypertoon reinigingsmiddel

oplossing met meer ionen dan het oppervlak, trekt water uit het object

Hypotoon reinigingsmiddel

oplossing met minder ionen dan het oppervlak, veroorzaakt zwelling

Veilige conductiviteit voor olieverf

ongeveer 1.000–6.000 µS/cm om zwelling te vermijden

Veilige conductiviteit voor papier

ongeveer 5.000 µS/cm om vervorming te voorkomen

Viskeuze gel

gel die uitsmeerbaar is en water gecontroleerd afgeeft

Rigide gel

vaste gel die water langzaam vrijgeeft en vuil aantrekt via osmose en diffusie

Modellleerbare gel

gel die kneedbaar is en zich aanpast aan complexe oppervlakken

Carbopol

polyacrylzuur‑gel die verdikt na neutralisatie met een base

Pemulen

polyacrylaatgel die geactiveerd wordt door pH‑verhoging

Klucel

hydroxypropylcellulose‑gel, werkt als lijm én verdikker

Xanthaangom

thixotrope gel die vloeibaarder wordt bij beweging en weer stolt in rust

Gellan gum

rigide gel op basis van microbiële polysachariden, vormt harde of zachte gels

Agarose

rigide gel uit roodwieren, vormt poreuze matrix bij afkoeling

Agar

polysacharide uit zeewier, vergelijkbaar met agarose maar minder zuiver

Thixotropie

eigenschap waarbij viscositeit afneemt bij beweging en toeneemt in rust

Nanorestore gels

geavanceerde gels met gecontroleerde afgifte van water en solventen

Gelretentie

vermogen van een gel om water vast te houden en gecontroleerd af te geven

Kringvorming

donkere rand rond gel door migratie van opgeloste stoffen

Gelconcentratie

percentage gelmateriaal dat bepaalt hoe stevig of vloeibaar de gel is

Gellan LA

low‑acyl variant die harde, broze gels vormt

Gellan HA

high‑acyl variant die zachte, elastische gels vormt

Agarose 5%

standaardconcentratie voor rigide gels in C/R

Buffer‑verdunning

verdunnen met demiwater om conductiviteit te verlagen zonder pH te veranderen

Filmvormend materiaal

laag die kan zwellen of oplossen afhankelijk van pH van de oplossing

Veilige pH voor olieverf

ongeveer pH 6–8 om ionisatie te vermijden

Ionisatie

vorming van geladen deeltjes waardoor materiaal wateroplosbaar kan worden

Zachte reiniging

reiniging waarbij pH lager is dan die van het oppervlak, zonder ionisatie

Agressieve reiniging

reiniging waarbij pH hoger is dan die van het oppervlak, met risico op materiaalverlies

Semi‑permeabel membraan

laag die water doorlaat maar ionen tegenhoudt, relevant bij osmose

Buffer‑chelator pH 6

citroenzuur + NaOH

Buffer‑chelator pH 8,5

boorzuur + NaOH + chelator

Sterke chelator‑buffer

EDTA gecombineerd met bufferoplossing

Watergevoelige materialen

materialen die zwellen, oplossen of vervormen bij contact met water

Gel‑object interactie

uitwisseling van water en vuil tussen gel en oppervlak

Capillaire krachten

zuigkracht in poriën van gel die vuil aantrekt

Diffusie in gel

verplaatsing van opgeloste vervuiling naar de gelmatrix

Osmose in gel

waterverplaatsing tussen gel en oppervlak door concentratieverschillen