Schade bij zichtbaar licht

Verkleuring en verbleking; Oppervlakkige schade; Oranje en rode kleurstoffen vaak kwetsbare moleculestructuur

Schade bij IR straling

Niet zichtbaar, wel voelbaar als warmte; Opwarming en uitdroging van oppervlakken: krimp, vervorming, scheurvorming; Dagelijkse cyclus van opwarmen en afkoelen kan schade veroorzaken

Schade bij UV straling

Meest schadelijke component in het spectrum; Ketenbreuk van moleculen; Cross-linking van moleculen; Foto-oxidatie: reactie met zuurstof; Vergeling en verbleking; Verzwakking van materialen; Microwatt per lumen (μW.lm⁻¹) Laag UV gehalte <75 μW.lm⁻¹

Wat beïnvloedt het schadepatroon?

Schade door licht is cumulatief en onomkeerbaar; Type straling (hoeveel energie zit er in de straling); Lux: Verlichtingssterkte Uur: Het aantal uren blootstelling Lux.uur: Belichtingsdosis

Bronnen en intensiteiten

Gloeilamp = veel IR-straling Fluorescentielampen (TL en spaarlampen) = veel UV-straling LED-lampen = behuizing warmt op

Reciprociteitsprincipe

100 uur belichting met 50 lux 50 uur belichting met 100 lux 25 uur belichting met 200 lux --> Belichtingsdosis: 5000 lx.u

Schade door straling - opwarming

IR-straling leidt direct tot opwarming; Zichtbaar licht en UV: licht dat wordt geabsorbeerd door het object wordt omgezet in warmte; Donkere materialen absorberen meer straling en warmen meer op; Objecten samengesteld uit materialen met verschillende thermische uitzettingscoëfficient: scheuren; Hygroscopische materialen: uitdrogen, krimpen, scheuren

Schade door straling - fotochemische afbraak

Activeringsenergie wat chemische reacties in gang zet; Straling is oorzaak van fotochemische reacties; Hoe groter de straling, hoe sterker de fotochemische reactie

Gevoeligheid van het object

Afhankelijk van het absorptiespectrum; Organische kleurstoffen en pigmenten, gekleurd textiel en papier, ligninehoudend papier, kleurenfotografie, viltstift, gekleurde inkten en kunststoffen: zeer gevoelig voor UV-straling en licht; Lichtgevoelige objecten: eerste blootstelling = grootste schade Maat voor schade: ISO waarden

Juist waarneembare verandering (JWV)

Het kleurverschil dat nog net met het oog kan worden gezien

Gevoeligheidsklassen - lichtschade

‘Als nieuw’ < ISO 1 Hoog gevoelig (ISO 1-3) Gevoelig (ISO 4-6) Laag gevoelig (ISO 7-8) ‘Niet gevoelig’ > ISO 8

Blauwe wol standaard

Maat voor lichtechtheid en snelheid van ontkleuring

Optimaal zien - bezoekerscomfort

Vanaf 30 lux kan het oog kleur onderscheiden Om details te kunnen onderscheiden: 50 lux Museaal: Boven 200 à 400 lux neemt de kwaliteit/zichtbaarheid niet meer toe Kleurtemperatuur: Kelvin

Maatregelen voor risicoreductie - licht

Verlichtingssterkte beperken; UV-straling beperken, daglicht weren; Belichtingsduur beperken; IR-straling en opwarming beperken

Statische belasting

Langdurige kracht die lager is dan de sterkte van materiaal of object: stapelen, hangen, uitzakken - Bouwt langzaam op en duurt lang - Trek-, druk-, buigbelasting

Stoot- of schokbelasting

Eénmalige kracht die met snelheid wordt aangebracht: vallen, botsen - G-kracht, de versnelling door zwaartekracht

Wisselbelasting

Cyclische kracht die cumulatief in de tijd inwerkt: hanteren, trillingen, schommelend klimaat Krachten die met de tijd veranderen en zich herhalen Trillingen tijdens het transport Trillingen door muziekconcert Trillingen door bezoekers Wisselbelasting van werkende delen van technische installaties Schade is cumulatief

Wrijving

Beweging tussen met elkaar in contact staande oppervlakken: schuren, lopen - Slijtage van het zachtste materiaal - Schade is cumulatief

Waarschijnlijkheid en impact - fysieke krachten

Calamiteiten, catastrofes - Lage kans en grote impact Incidenten - Gemiddeld tot hoge kans met gemiddelde tot grote impact Processen met cumulatief karakter - Grote kans en lage tot cumulatieve impact

Transport - fysieke krachten

Van nagel tot nagel kunnen er veel risico’s voorkomen. Fysieke krachten grootste risico Stoot en schok algemeen grotere risico’s Trillingen tijdens transport: dubbele bekisting met schokabsorberend materiaal

Glee

Doorgesleten plek, bijvoorbeeld in textiel