De terman-studie

Ontkrachte het stereotype dat hoogbegaafde kinderen zwakke, ziekelijke kinderen zijn die sociaal onhandig en emotioneel onvolwassen zijn

Triadisch interdependentiemodel

Zegt dat hoogbegaafd afhangt van 1. een hoge intelligentie, 2. een sterk creatief denkvermogen, 3. voldoende motivatie

Taalcompetentie

De kennis die we hebben over taal, zoals grammaticale regels

Taalprestatie

Hoe we onze taalcompetentie gebruiken. Hierbij gaat het over het communiceren zelf. Dit is waar we als psychologen in geïnteresseerd zijn.

Taal ontwikkeling

1. Vegetatieve geluiden (0-6 weken): de eerste geluiden die een baby maakt, vaak gerelateerd aan biologische functies. 2. Koeren/cooing (6 weken): een vroege vorm van spraakontwikkeling waarbij baby's zachte, klinkerklanken maken, zoals "oeh", "ahh" of "ooh". 3. Lachen (16 weken) 4. Vocaal spel (16 weken tot 6 maanden): het begin van ‘echte’ taal; baby’s gaan fonemen produceren. 5. Brabbelen (6 tot 10 maanden): het combineren van klinkers en medeklinkers. 6. Eerste woorden (10-18 maanden): het eerste woord wordt meestal rond de eerste verjaardag uitgesproken. 7. Twee-woord-fase (18 maanden): Op dit punt hebben kinderen vaak een actieve woordenschat van ongeveer 50 woorden Dit gaat vaak gepaard met een woordenschat-explosie en het vermogen tot fast mapping, waarbij ze heel snel nieuwe namen aan objecten koppelen 8. Telegrafische spraak (2 jaar): Kinderen beginnen korte zinnen te vormen die alleen de meest noodzakelijke woorden bevatten. 9. Volledige zinnen

Universele gramatica

Een reeks beperkte regels en principes waarmee we via de juiste parameterinstelling een onperkt aantal nieuwe uitingen kunnen generen volgens het rationalisme. Recursiviteit= de eindeloze combinatie aan woorden

Bioprogram hypothesis

Mensen beschikken over een aangeboren, genetisch bepaald taalvermogen dat een ‘skeletmodel’ van de grammatica vormt.

Pidgin taal

Primitieve taal die het mogelijk maakt voor twee volkoren om te communiceren

FOX2-gen

Als hier wat mis in gaat zijn er metteen problemen met taal

Statistische leerbenadering

Stelt dat taal wordt geleerd door het ontdekken van patronen in de taalinput. Statistische regelmatigheden: Terugkerende patronen in taal op basis van frequentie en kans, zoals welke woorden vaak samen voorkomen. Distributionele informatie: Informatie over betekenis uit de context waarin woorden voorkomen.

Woordsegmentatie

Vanaf 8 maanden kunnen baby's overgangswaarschijnlijkheden tussen klanken berekenen en dus weten waar een woorden begint/eindigt

Fonemen

De basiseenheden van geluid die de betekenis van een woord kunnen veranderen

Morfemen

De basiseenheden van betekenis in een woord

pragmatiek

Betreft de regels voor hoe taal gepast wordt gebruikt in verschillende sociale contexten

Prosodie

Melodie van spraak, bestaande uit: 1. Toonhoogte of intonatie, 2. klemtoon en 3. Duur en timing

Fonotactiek

Bepaalde klankcombinaties komen niet aan het begin van woorden voor

Mapingprobleem

Er is niets in het woord zelf of in het geluid van een woord wat iets zegt over de betekenis van het woord, Leidt tot over generalisatie of onder generalisatie van het woord

Linguistic Entrenchment

De hersenen raken gewend aan de moedertaal, wat het leren van een nieuwe taal moeilijker maakt.

Less is More (Newport):

Kinderen hebben een kleinere geheugencapaciteit en aandacht spanne, waardoor ze minder input krijgen. Hierdoor pakken zij de basisstructuur van een taal sneller

De Twee-factorentheorie

Stelt dat intelligentie bestaat uit: Algemeen mentaal vermogen (g) en specifieke vaardigheden (S)

Vloeibare en gekristalliseerde intelligentie (Catell &Horn)

Fluïde intelligentie: Het vermogen om de geest actief te gebruiken om nieuwe problemen op te lossen zonder voorafgaande kennis. Deze vaardigheden worden niet aangeleerd, dit wordt gezien als het ruwe informatie-verwerkingsvermogen. Gekristalliseerde intelligentie: Het gebruik van kennis die is verworven door scholing en levenservaring.

De Cattell-Horn-Carroll (CHC) Theorie

in dit moderne hiërarchische model wordt intelligentie op drie niveaus bekeken: 1. Algemeen: Een algemene factor (vergelijkbaar met Spearman’s g). 2. Breed: Enkele brede dimensies, zoals vloeibare (fluïde) intelligentie en geheugencapaciteit. 3. Smal: Veel specifieke vaardigheden die gemeten kunnen worden met testen, zoals numeriek redeneren

Sternberg’s Theorie van Succesvolle Intelligentie

Stelt dat Intelligentie niet alleen bestaat om goede antwoorden, maar ook hoe je tot die antwoorden komt en hoe efficiënt je dat doet. Bestaat uit: Praktische intelligentie, Creativiteit intelligentie en Analytische intelligentie.

Convergent denken

Gericht zoeken naar het een beste antwoord op een probleem. Traditionele IQ-tests meten dit

Divergent denken

Het denken van een verscheidenheid aan ideeën of oplossingen. Hiervan is sprake van creativiteit

Psychometrische benadering:

Benadering die stelt dat we creativiteit kunnen meten net zoals IQ doormiddel van: Originaliteit: Hoe uniek zijn de gegenereerde ideeën? Flexibiliteit: Hoeveel verschillende categorieën worden er gebruikt? Ideationele vloeiendheid: Het totale aantal verschillende ideeën dat iemand kan genereren.

Sternberg's Investment Theory

Stelt dat creativiteit ontstaat door samenloop van: Intellectuele vaardigheden, kennis, denkstijl, persoonlijkheid, motivatie en omgeving

HOME-inventaris (Home Observation for Measurement of the Environment)

Wordt gebruikt om de intellectuele stimulatie thuis te meten

Arcuate fasciculus

Een band van vezels die Wernicke's en broca's area verbindt

Taalverwervingsmechanisme (Language Acquisition Device; LAD)

Een theoretische, aangeboren hersenfunctie die taal filtert, universele regels toepast en het systeem aanpast aan de specifieke taal in de omgeving

Syntactic bootstrapping

Kinderen gebruiken de plaats van een woord in de zin (syntax) om de betekenis ervan te achterhalen.

Holophrases

Enkel woord dat de betekenis van een volledige zin overdraagt

Vocabulary spurt

Rond 18 maanden, nadat een kind ongeveer 30 tot 50 woorden beheerst vindt er een enorme versnelling plaatst van de woordenschat. Dit kom door fast mapping (na woord een x te horen kan het globaal gekoppeld worden aan een object)

Transformationele grammatica (Chomsky)

Onderliggende zinnen worden omgezet in verschillende zinsstructuren volgens regels

Abecedarian project

Voltijds educatief programma vanaf de babytijd to de leeftijd van 5 jaar voor kinderen uit gezinnen met lage inkomens

Milwaukee Project

Interventie die voltijdse kinderopvang Combineerde met academische training voor moeders

Germinale fase

Van week 0-2

Embryonale fase

Van week 3-8

Foetale fase

Van week 9-38 Vanaf 22-23 weken is de grens van levensvatbaar

Fundamentele groeiprincipes

Tijdens de ontwikkeling gelden drie centrale principes 1. Cefalocaudaal: Groei van boven naar beneden 2. Proximodistaal: Groei van binnen naar buiten 3. Orthogenetisch: Ontwikkeling van ongediiferentieerd naar gedifferentieerd

Softenon (thalidomide)

Teratogene stof voor misselijkheid bij zwangerschap die zorgde tot ontbrekende ledematen

Proliferatie

Intense celgroei, door snelle celdeling vanuit stamcellen.

Gyrificatie

Proces waarbij diepe plooien in de hersenen ontstaan. Te vroeg geboren baby's hebben minder uitgesproken hersenplooien

Hersenatrofie

Krimpen van hersenweefsel

Presbyacusis

Ouderdomsslechthorendheid door afname van haarcellen in het slakkenhuis wat leidt tot verlies van hoge frequenties

Zicht ontwikkeling bij kinderen

8 maanden: Fear bias, ontstaat er een hypersensitiviteit voor angstige gezichtsuitdrukkingen 9 maanden: kinderen worden minder gevoelig voor verschillen in gezichten van mensen van een andere etniciteit

Diepteperceptie bij kinderen

1 maand: Baby's knipperen met hun ogen als reactie op naderende objecten. 4 maanden: Grootte-consistentie. Het kind begrijpt dat een object dezelfde grootte behoudt, ongeacht de afstand tot het oog. 2-4 maanden: Diepteperceptie is aanwezig, maar het kind vertoont nog geen angst voor diepte. 6-7 maanden: Wanneer een kind leert kruipen, begint het angstig te reageren op diepte.

Presbyopie

Proces bij ouderen waarbij de lens verkleurt, opzwelt en elasticiteit verliest

De Hypofyse (Pituitary Gland)

Aangestuurd door de hypothalamus. Produceert groeihormoon dat direct de fysieke groei van cellen stimuleert en activeert andere klieren zoals de schildklier en geslachtsklieren

De schildklier

Cruciaal voor fysieke groei en de ontwikkeling van het zenuwstelsel

Bijnierhormonen

Dragen bij aan bot- en spierrijping

Fontanellen

Openingen in de schedel bij zuigelingen

Vaardigheden van zuigelingen

Adrenarche (6 tot 8 jaar)

De bijnieren verhogen de productie van bijnierandrogenen. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken

Gronadale hormonen

De echte seksuele rijping ontstaat door een verhoogde productie van hormonen. Bij mannen: androgenen. Bij vrouwen: oestrogeen en progesteron

Menarche

De eerste menstruatie. Vind gemiddeld plaatst rond de 12,5 jaar

Semenarche

Eerste ejaculatie. Vind gemiddeld plaatst rond het 13e jaar

Angiogenese

Ontwikkeling van bloedvaten

Andropauze

Geleidelijk proces bij oudere mannen dat als gevolg heeft: lagere libido, vermoeidheid, geheugenproblemen en verlies van schaamhaar

Benigne prostaathyperplasie (BPH)

Vergroting van de prostaat wat kan voorkomen bij oudere mannen, leidt tot problemen met urineren

menopauze (45-54)

Kan worden voorspeld door het anti-Müllerian hormoon, dat vanaf het 25e levensjaar langzaam afneemt. Symptomen zijn: opvliegers en vaginale droogheid